Table of Contents
Paryayvachi shabd hindi mein | Samanarthi Shabd in hindi
हिंदी व्याकरण के महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द
पर्यायवाची शब्द का अर्थ
पर्यायवाची शब्द – समानार्थी शब्द किसे कहते हैं?
जो शब्द समान अर्थ और समानता के कारण उस शब्द की जगह ले लेते हैं उन्हें पर्यायवाची शब्द – समानार्थी शब्द कहते हैं या समान अर्थ व्यक्त करने वाले शब्द पर्यायवाची शब्द या समानार्थक शब्द कहलाते हैं।

| असुर – दानव, देैत्य, राक्षस, निशाचर, रजनीचर |
| अमृत – सुधा, सोम, पीयूष, अमी |
| अधर – ओष्ठ, ओठ, |
| अध्यापक – आचार्य, गुरु, शिक्षक, प्रवक्ता, व्याख्याता |
| अन्वेषण – गवेषणा, खोज, शोध, अनुसंधान |
| अपमान – अनादर, अवमान, बेइज्ज़ती, अवज्ञा, तिरस्कार, निरादर |
| अप्सरा – सुरबाला, देवबाला, |
| अंश – भाग, हिस्सा, खण्ड, |
| आलसी – काहिल, निकम्मा, निरुद्यमी |
| आँसू – अश्रु, नयनजल, नेत्रवारि, नयन-नीर |
| आतंक – उपद्रव, अतिभय, संत्रास, दहशत |
| आश्रम – मठ, विहार, संघ |
| आँचल – पल्ला, छोर, दामन, कोर |
| इन्द्र – सुरपति, पुरन्दर, कोशिक, देवराज, सुरेन्द्र, |
| इनाम – उपहार, पुरस्कार, पारितोषिक |
| ईर्ष्या – मत्सर, जलन, डाह, कूढ़न, द्वेष, |
| उत्सव – मंगलकार्य, पर्व, जलसा, त्यौहार, समारोह |
| उपवास – निराहार, ब्रत, अनशन, निर्जल |
| वैभव – समृद्धि, सम्पन्नता, सम्पदा, ऐश्वर्य |
| ब्रत – संकल्प, प्रतिज्ञा, दृढ़ निश्चय |
| शंकर – शिव, शम्भू, भोलेनाथ, महादेव, देवाधिदेव, कैलाशपति |
| शरीर – काया, गात, तन, अंग, बदन |
| शस्त्र – अस्त्र, हथियार, आयुध |
| श्मशान – मरघट, दाहस्थल, कब्रगाह |
| संन्यासी – बेरागी, त्यागी, परिब्राजक |
| सन्ध्या – निशारम्भ, दिनावसान, सार्यँकाल, गोधूलि, प्रदोषकाल |
| समिति – संस्था, संस्थान, संघ, संघटन, मण्डली |
| समीक्षा – आलोचना, निरूपण, विवेचना, समालोचना, मीमांसा |
| समुद्र – सिन्धु, जलधि, पयोधि, पारावार, पयोनिधि, वारीश, वारिधि |
| सरस्वती – भारती, शारदा, वीणा, बीणापाणि, हंसवाहिनी, वीणावादिनी, पुस्तकधारिणी |
| सम्राट – अधिपति, शहंशाह, राजाधिराज, महाराजा, नपति |
| सर्प – अहि, भुजंग, मणिधर, विषधर, व्याल, फणी, उरग, नाग |
| सान्त्वना – दिलासा, आश्वासन, ढाढस |
| सुख – आनन्द, चेन, मज़ा, परितोष |
| सूर्य – रवि, भानु, दिनकर, भास्कर, अर्क, कमलबन्धु, आदित्य, मारीचिमाली |
| स्त्री – नारी, प्रिया, अबला, वनिता, महिला, रमणी, कामिनी, भगिनी, भार्या, ललना, वामा, कानन््ता, सुन्दरी |
| स्तुति – प्रार्थना, पूजा, आराधना, अर्चना |
| स्वर्ग – देवलोक, सुरलोक, इन्द्रपुरी, बेकुण्ठ, सुरपुर |
| स्वर्ण – सुवर्ण, कंचन, जातरूप, सोना, तामरस, कनक |
| हंस – मराल, सरस्वती वाहन, |
| हनुमान – पवनसुत, पवनकुमार, रामदूत, मारुतिनन्दन, कपिश, पवनपुत्र |
| हरि – बन्दर, इन्द्र, विष्णु, चन्द्र |
| हाथी – हस्ती, गज, कुजर, कुम्भी, मतंग, व्याल, वितुण्ड, द्विप |
| हिमालय – हिमगिरि, हिमपति, हिमाद्रि, हिमांचल, नगराज, गिरिराज |
| हिरण – मृग, सारंग, हरिण, कुरंग चितल, बारहसींगा |
| हाथ – हस्त, कर, बाँह, पाणि, भुजा |
| कठिन – कठोर, दुष्कर, दुर्गग, कष्टसाध्य और श्रमसाध्य |
| कुशल – दक्ष, पारंगत, निपुण, प्रवीण, निष्णात, विशेषज्ञ |
| दया – कृपा, सान्त्वना, राजदया, क्षमा, अनुकम्पा, अनुग्रह, सहानुभूति |
| दुःख – कष्ट, व्यथा, क्लेश, विषाद, सनन््ताप, शोक, वेदना |
| अतिथी – मेहमान, अभ्यागत, आगन्तुक, पाहूना। |
| असुर | दानव, देैत्य, राक्षस, निशाचर, रजनीचर |
| अमृत | सुधा, सोम, पीयूष, अमी |
| अधर | ओष्ठ, ओठ, |
| अध्यापक | आचार्य, गुरु, शिक्षक, प्रवक्ता, व्याख्याता |
| अन्वेषण | गवेषणा, खोज, शोध, अनुसंधान |
| अपमान | अनादर, अवमान, बेइज्ज़ती, अवज्ञा, तिरस्कार, निरादर |
| अप्सरा | सुरबाला, देवबाला, |
| अंश | भाग, हिस्सा, खण्ड, |
| आलसी | काहिल, निकम्मा, निरुद्यमी |
| आँसू | अश्रु, नयनजल, नेत्रवारि, नयन-नीर |
| आतंक | उपद्रव, अतिभय, संत्रास, दहशत |
| आश्रम | मठ, विहार, संघ |
| आँचल | पल्ला, छोर, दामन, कोर |
| इन्द्र | सुरपति, पुरन्दर, कोशिक, देवराज, सुरेन्द्र, |
| इनाम | उपहार, पुरस्कार, पारितोषिक |
| ईर्ष्या | मत्सर, जलन, डाह, कूढ़न, द्वेष, |
| उत्सव | मंगलकार्य, पर्व, जलसा, त्यौहार, समारोह |
| उपवास | निराहार, ब्रत, अनशन, निर्जल |
| वैभव | समृद्धि, सम्पन्नता, सम्पदा, ऐश्वर्य |
| ब्रत | संकल्प, प्रतिज्ञा, दृढ़ निश्चय |
| शंकर | शिव, शम्भू, भोलेनाथ, महादेव, देवाधिदेव, कैलाशपति |
| शरीर | काया, गात, तन, अंग, बदन |
| शस्त्र | अस्त्र, हथियार, आयुध |
| श्मशान | मरघट, दाहस्थल, कब्रगाह |
| संन्यासी | बेरागी, त्यागी, परिब्राजक |
| सन्ध्या | निशारम्भ, दिनावसान, सार्यँकाल, गोधूलि, प्रदोषकाल |
| समिति | संस्था, संस्थान, संघ, संघटन, मण्डली |
| समीक्षा | आलोचना, निरूपण, विवेचना, समालोचना, मीमांसा |
| समुद्र | सिन्धु, जलधि, पयोधि, पारावार, पयोनिधि, वारीश, वारिधि |
| सरस्वती | भारती, शारदा, वीणा, बीणापाणि, हंसवाहिनी, वीणावादिनी, पुस्तकधारिणी |
| सम्राट | अधिपति, शहंशाह, राजाधिराज, महासजा, नपति |
| सर्प | अहि, भुजंग, मणिधर, विषधर, व्याल, फणी, उरग, नाग |
| सान्त्वना | दिलासा, आश्वासन, ढाढस |
| सुख | आनन्द, चेन, मज़ा, परितोष |
| सूर्य | रवि, भानु, दिनकर, भास्कर, अर्क, कमलबन्धु, आदित्य, मारीचिमाली |
| स्त्री | नारी, प्रिया, अबला, वनिता, महिला, रमणी, कामिनी, भगिनी, भार्या, ललना, वामा, कानन््ता, सुन्दरी |
| स्तुति | प्रार्थना, पूजा, आराधना, अर्चना |
| स्वर्ग | देवलोक, सुरलोक, इन्द्रपुरी, बेकुण्ठ, सुरपुर |
| स्वर्ण | सुवर्ण, कंचन, जातरूप, सोना, तामरस, कनक |
| हंस | मराल, सरस्वती वाहन, |
| हनुमान | पवनसुत, पवनकुमार, रामदूत, मारुतिनन्दन, कपिश, पवनपुत्र |
| हरि | बन्दर, इन्द्र, विष्णु, चन्द्र |
| हाथी | हस्ती, गज, कुजर, कुम्भी, मतंग, व्याल, वितुण्ड, द्विप |
| हिमालय | हिमगिरि, हिमपति, हिमाद्रि, हिमांचल, नगराज, गिरिराज |
| हिरण | मृग, सारंग, हरिण, कुरंग चितल, बारहसींगा |
| हाथ | हस्त, कर, बाँह, पाणि, भुजा |
| कठिन | कठोर, दुष्कर, दुर्गग, कष्टसाध्य और श्रमसाध्य |
| कुशल | दक्ष, पारंगत, निपुण, प्रवीण, निष्णात, विशेषज्ञ |
| दया | कृपा, सान्त्वना, राजदया, क्षमा, अनुकम्पा, अनुग्रह, सहानुभूति |
| दुःख | कष्ट, व्यथा, क्लेश, विषाद, सनन््ताप, शोक, वेदना |
| अतिथी | मेहमान, अभ्यागत, आगन्तुक, पाहूना। |
| अमतृ | सुरभोग सुधा, सोम, पीयषू , अमिय , जीवनोदक । |
| अग्नि | आग, ज्वाला , दहन, धनंजय, वैश्वानर , रोहिताश्व, वायुसखा,विभावसु, हुताशन, धूमकेतु, अनल, पावक, वहनि,दावानल। |
| कृशानु, वह्नि , शिखी। | |
| अनुपम | अपूर्व, अतुल, अनोखा, अनूठा, अद्वितीय , अदभुत, अनन्य। |
| घोडा | अथ, हय , तुरङ, वाजि, घोटक, तुरंग, हरि , तुरग, सैंधव। |
| असुर | यातुधान,निशिचर, रजनीचर, दनुज, दैत्य, तमचर, राक्षस ,निशाचर , दानव, रात्रिचर |
| अलंकार | आभूषण, भूषण, विभूषण, गहना, जेवर। |
| अहंकार | दंभ, गर्व , अभि मान, दर्प ,मद , घमंड, मान। |
| अर्थ | धन,दौलत,पैसा, द्रव्य , मुद्रा , वित्त। |
| अंधकार | तम,तिमिर , तमिश्र , अँधेरा, तमस, अँधियारा । |
| आँख | लोचन, अक्षि , नैन, अम्बक , नयन, नेत्र , चक्षु , दृग , विलोचन, दृष्टी, अक्षि। |
| आकाश | नभ, गगन, तारापथ, आसमान, द्यौ, पुष्कर , अभ्र, अम्बर, व्योम,अनन्त ,अंतरिक्ष, शून्य, अक्ष। |
| आनंद | सुख, आमोद, मोद, हर्ष, प्रसन्न, प्रसन्नता, प्रमोद, उल्लास, आह्लाद, उत्साह |
| आश्रम | कुटी, कुटीर, स्तर , विहार , मठ, संघ, अखाड़ा । |
| आम | रसाल, मादक, अमृतफल, सहकार, सहुकार, आम्र , अतीसौरभ, । |
| आंसू | नयनजल, नेत्रजल, चक्षुजल, अश्रु । |
| आत्मा | जीव, देव, चैतन्य , चेतन, अंतःकरण। |
| अंग | अंश, अवयव, हिस्सा , भाग। |
| अभिमान | अस्मिता, अहं, अहंकार, अहंभाव, घमंड, दंभ, मद, मान, दर्प , मिथ्याभिमान |
| अरण्य | जंगल, वन, कानन, अटवी, कान्तार , विपिन । |
| अनी | कटक, दल, सेना, फौज, चमू, अनीकिनी । |
| आँगन | अँगना, अजिरा, प्रांगण । |
| अनादर | अपमान,अवहेलना, अवमानना, परिभव , तिरस्कार |

| शब्द | पर्यायवाची शब्द | पर्यायवाची शब्द | पर्यायवाची शब्द | पर्यायवाची शब्द |
| अतिथि | मेहमान | पाहुन | अभ्यागत। | आगंतुक |
| अश्व | घोड़ा | हय | तुरंगम | आशुविमानक |
| अधर्म | पाप | अपकर्म | जुल्म। | अनाचार |
| अचल | अडिग | अविचल। | अटल | दृढ |
| अनुपम | अनोखा | अद्वितीय | अतुल। | अनूठा |
| अमृत | मधु | सोम | सुरभोग। | सुधा |
| अंबा | माता | प्रसूता। | जननी | जन्मदात्री |
| अलंकार | आभूषण | जेवर। | भूषण | गहना |
| अहंकार | दंभ | मद | घमंड | गर्व |
| अरण्य | जंगल | कान्तार | विपिन। | वन |
| अंकुश | नियंत्रण | दबाव | गजांकुश | पाबंदी |
| अंतरिक्ष | खगोल | नभमंडल | आकाशमंडल। | गगनमंडल |
| अंतर्धान | गायब | लुप्त | अदृश्य। | ओझल |
| अंबर | आकाश | नभ। | आसमान | फलक |
| अंतर्गत | शामिल | सम्मिलित | भीतर आया हुआ गुप्त। | |
| आयुष्मान | चिरंजीवी | दीर्घायु। | दीर्घ | शतायु |
| आदर्श | प्रतिमान | मानक | नमूना। | प्रतिरूप |
| आयु | अवस्था | वयस् | जिन्दगी । | उम्र |
| आभूषण | अलंकार | जेवर | टूम । | भूषण |
| आँख | नेत्र | लोचन | अक्षि | नयन |
| आकाश | नभ | शून्य | तारापथ | अनन्तं |
| आत्मा | प्राणी | चैतन्य | ब्रह्म | प्राण |
| आयुष्मान | चिरंजीव | दीर्घजीवी | दाघायु। | शतायु |
| आदर्श | प्रतिमान | मानक | नमूना । | प्रतिरूप |
| आम | अतिसौरभ | सहकार | पिकबंधु | रसाल |
| इंद्र | पुरंदर | देवराज | मघवा | शक्र |
| इंद्रधनुष | सूरधनु | इंद्रायुध | सप्तवर्ण। | शक्रचाप |
| इंद्राणी | पुलोमजा | ऐन्द्री। | शची | इंद्रवधू |
| इत्यादि | आदि | प्रभृति | वगरैह। | |
| इठलाना | चोंचले करना | हाव भाव दिखाना | शान दिखाना | नखरे करना |
| इनाम | पुरस्कार | पारितोषिक | बख्शीश। | पारितोषित करना |
| इजाजत | स्वीकृति | मंजूरी | अनुमति। | |
| इज्जत | मान | प्रतिष्ठा | आबरू। | आदर |
| इर्द | गिर्द | चारों दिशाओं में। | चक्करदार रास्ते पर | चतुर्दिक |
| इशारा | संकेत | इंगित | निर्देश। | लक्ष्य |
| इलजाम | आरोप | लांछन | अभियोग। | दोषारोपण |
| ईर्ष्या | स्पर्धा | कुढ़न। | मत्सर | जलन |
| उत्पत्ति | उद्भव | जन्म | आविर्भाव । | जनन |
| उपदेश | दीक्षा | निर्देशन। | नसीहत | शिक्षा |
| उचित | ठीक | युक्तिसंगत | न्यायसंगत | मुनासिब |
| उपवन | बाग़ | पुष्पोद्यान | फुलवारी | बगीचा |
| उपकार | भेंट | उद्धार | अच्छाई | नजराना |
| उपहास | परिहास | मजाक | खिल्ली। | |
| उदाहरण | मिसाल | नमूना | दृष्टांत। | नजीर |
| उषाकाल | अरुणोदय | प्रातः | प्रभात। | |
| ऐश्वर्य | वैभव | संपन्नता | धन | संपत्ति |
| एकांत | निर्जन | सुनसान | शून्य। | |
| ओजस्वी | बलिष्ठ | बलशाली | बलवान | ओजशाली |
| औषधि | दवा | दवाई | भेषज। | |
| कर्ण | सूर्यपुत्र | अंगराज | सूतपुत्र। | राधेय |
| कनक | कंचन | हाटक | सोना | सुवर्ण | |
| कपोत | कबूतर | रक्तलोचन। | हारीत | परेवा | |
| कपड़ा | अंबर | दुकूल | परिधान | पट | |
| कमल | जलज | शतदल | नीरज | पंकज | |
| कली | कलिका | गुंचा | कोरक। | मुकुल | |
| कपूर | घनसार | हिमवालुका। | |||
| कर | हाथ | भुज। | हस्त | पाणि | |
| कर्तव्य | कर्म | कृत्य | विधेय। | ||
| कान्ति | प्रकाश | छवि | सुषमा | आलोक | |
| कामदेव | मदन | स्मर | मीनकेतु | काम | |
| किरण | अंशु | गो | प्रभा | रश्मि | |
| किनारा | तट | पुलिन। | कूल | कगार | |
| कुत्ता | सारमेय | कुकर | श्वान | सोनहा | |
| केला | कदली | मोचा | रम्भा। | भानुफल | |
| कौआ | काक | बलिपुष्ट | करकट | वायस | |
| कंठ | गला | शिरोधरा | गर्दन। | ग्रीवा | |
| कुबेर | धनद | किन्नरेश | राजराज | यक्षराज | |
| कृतज्ञ | ऋणी | आभारी | उपकृत । | अनुग्रहित | |
| खेल | क्रीड़ा | केलि | करतब। | तमाशा | |
| खिड़की | रोशनदान | गवाक्ष | झरोखा। | बारी | |
| गरुड़ | खगेश | वैनतेय। | खगपति | सुपर्ण | |
| गाय | भद्रा | गऊ | गौ | गौरी | |
| गंगा | देवनदी | मन्दाकिनी विष्णुपदी | सुरसरि | भागीरथी | |
| गन्ना | ईक्षु | ऊख | पौंड़ा। | ईख | |
| गणेश | गणपति | विनायक | गजानन | गजवदन | |
| गुप्त | गूढ़ | रहस्यपूर्ण | छिपा। | परोक्ष | |
| गेंद | कन्दुक | गिरिक | गेन्दुक। | ||
| गधा | खर | लम्बकर्ण | धूसर। | वैशाखनन्दन | |
| गीदड़ | नचक | श्रृंगाल। | शिवां | जंबुक | |
| गोद | पार्श्व | क्रोड। | अंक | गोदी | |
| घड़ा | घट | कुट। | कलश | घटक | |
| घी | हव्य | अमृतसार | आज्य। | क्षीरसार | |
| घास | शष्प | दूर्वा | दूब। | शाद | |
| घृणा | अरुचि | विरति | घिन। | नफरत | |
| घर | आलय | सदन | निवास | आवास | |
| चाँदनी | चंद्रिका | उजियारी | ज्योत्स्न्ना | कौमुदी | |
| चंदन | श्रीखण्ड | हरिगंध | मलय | गंधराज | |
| चर्म | खाल | चमड़ी | त्वक्। | त्वचा | |
| चाँदी | जातरूप | कलधौत | रूप्य | रजत | |
| चूहा | खंजक | गणेशवाहन | मूसा। | इन्दुर | |
| चोर | तस्कर | साहसिक | दस्यु । | रजनीचर | |
| चोटी | श्रृंग | शीर्ष | चूड़ा। | कूट | |
| चंद्रमा | सुधाकर | सुधांशु। | शशांक | निशानाथ | |
| चमक | ज्योति | आभा। | प्रभा | छवि | |
| चाँद | चन्द्र | विधु | राकेश | चन्द्रमा | |
| छाछ | गोरस | मठा | मट्ठा। | दधि स्वेद | |
| छुट्टी | अवकाश | रुखसत। | फुर्सत | विराम | |
| जल | नीर | उदक | पानी | सलिल | |
| जिह्वा | जीभ | रसिका | रसना | रसज्ञा | |
| जगत | विश्व | भव | जग | दुनिया |
| जहर | हलाहल | गर। | विष | कालकूट | |
| झंडा | पताका | केतन | वैजयंती। | केतु | |
| झूठ | मिथ्या | अनृत | असत्य। | मृषा | |
| झरना | स्रोत | निर्झर। | झर | सोता | |
| डरावना | भयंकर | भीषण | करालै। | ||
| तलवार | खड़ग | असि | खंग | करवाल | |
| तालाब | तड़ाग | ताल | पद्माकर | सर | |
| तांबा | रक्तधातु | ताम्र | ताम्रक। | तामा | |
| तरकस | तूणीर | इषुधि। | निषंग | उपासंग | |
| तारा | तारक | नक्षत्र | तारिका | नखत | |
| तरुण | युवा | जवान | युवक। | ||
| तोता | शुक | सुअरा | दाडिमप्रिय | सुआ | |
| थोड़ा | स्वल्प | लघु | कम। | अल्प | |
| थन | कुच | पयोधर। | स्तन | उरोज | |
| दीपक | प्रदीप | चिराग। | दीप | ज्योति | |
| दूध | पय | क्षीर | दुग्ध स्तन्य। | गोरस | |
| द्रौपदी | कृष्णा | पांचाली | याज्ञसेनी। | सैरंध्री | |
| दुःख | व्यथा | संताप | वेदना । | क्लेश | |
| देवता | वृंदारक | अमर | देव | अजर | |
| दुर्जन | पामर | खल | दुष्ट । | बदमाश | |
| दिन | अह: | वार। | दिवस | दिवा | |
| दया | कृपा | अनुकंपा | अनुग्रह। | करुणा | |
| दंगा | उपद्रव | झगड़ा | फ़साद। | उत्पात | |
| दफा | बेर | आवृत्ति | बार। | ||
| दलना | पीसना | ध्वस्त करना | तोड़ना | कुचलना | |
| दस्ता | डंडा | दल | समूह। | सोंटा | |
| दुर्दशा | बुरी | अवस्था | दुर्गति। | दशा | |
| धनुष | चाप | शरासन | कोदंड | धनु | |
| धूप | घाम | रविप्रभा। | धर्म | आतप | |
| धन | अर्थ | संपदा | सम्पत्ति | वित्त | |
| ध्येय | प्रयोजन | उद्देश्य। | अभिप्राय | मकसद | |
| धुन | लगन | लहर | मौज। | झुकाव | |
| नियति | प्रारब्ध | होनी। | भाग्य | भावी | |
| पृथ्वी | भूमि | विश्वंभरा | स्थिरा | अचला | |
| पर्वत | पहाड़ | भूधर | अचल | गिरि | |
| नदी | सरिता | शैलजा | सिंधुगामिनी | वाहिनी | |
| नम्र | सुशील | विनयी। | शिष्ट | विनयशील | |
| नाव | नौका | डोंगी | नैया | नौ | |
| नारद | ब्रह्मर्षि | ब्रह्म पुत्र | ब्रह्मर्ष। | देवर्षि | |
| पत्थर | पाषाण | प्रस्तर। | उपल | शिला | |
| पथ | मग | रास्ता। | मार्ग | पंथ | |
| पंकज | कमल | नलिन | जलज। | राजीव | |
| पगड़ी | पगिया | मान मर्यादा | भेंट | मुरैठा | |
| परोपकार | परहित | परमार्थ | परार्थ। | भलाई | |
| पुत्र | बेटा | तनय। | तनुज | आत्मज | |
| परतन्त्र | पराधीन | अधीन। | परवश | गुलाम | |
| पार्वती | गिरिजा | अम्बिका | गौरी। | भवानी | |
| पिता | तात | पितृ। | जनक | बाप | |
| पर्वत | भूधर | नग | मेरु। | गिरी | |
| पल्लव | किसलय | पात। | पर्ण | कोपल |

| पुत्री | तनया | बेटी। | आत्मजा | सुता | |
| प्रगति | विकास | उन्नति | तरक्की। | श्रीवृद्धि | |
| प्रख्यात | प्रसिद्ध | विख्यात | यशस्वी। | मशहूर | |
| प्रिया | प्रेयसी | प्यारी | प्रभात। | वल्लभा | |
| फसल | शस्य | कृषि | उत्पाद। | पैदावार | |
| फूट | मतभेद | कलह। | मनमुटाव | परस्पर | |
| फूल | पुष्प | प्रसून। | कुसुम | सुमन | |
| बादल | पयोधर | अंबुद | वारिद | मेघ | |
| बंजर | अनुपजाऊ | अनुर्वर | ऊसर। | ||
| बख़ील | कंजूस | सूम | मत्सर। | मक्खीचूस | |
| बंदर | कपि | शाखामृग। | मर्कट | कपीस | |
| बाघ | व्याघ्र | शार्दुल | व्याल। | चित्रक | |
| बादल | मेंघ | वारिधर। | जलधर | नीरद | |
| बालिका | गौरी | किशोरी। | कन्या | कुमारी | |
| ब्राह्मण | विप्र | बाभन। | द्विज | भूदेव | |
| ब्रह्मांड | दुनिया | जगती। | जगत | संसार | |
| ब्रह्मा | स्वयंभू | पितामह | सृष्टिकर्ता। | विश्व | |
| बगीचा | बाग | निकुंज। | उपवन | उद्यान | |
| बचपन | बालपन | लड़कपन | बचपना। | बाल्यावस्था | |
| बसंत | ऋतुराज | ऋतुपति | कुसुमाकर। | मधुमास | |
| भारती | वाणी | वागीश | शारदा। | वागीश्वरी | |
| भव्य | शानदार | रमणीय | मनोहर। | दिव्य | |
| भ्रमर | अलि | सीधा | निश्छल | मधुकर | |
| भय | त्रास | आतंक। | भीति | खौफ | |
| मोक्ष | कैवल्य | परम | मुक्ति | निर्वाण | |
| मुलाकात | मिलन | दर्शन। | भेंट | मिलाप | |
| मधुप | भ्रमर | षट्पद | मधुकर | अलि | |
| मुर्गा | कुक्कुट | अरुणचूड़। | ताम्रचूड़ | अरुणशिक | |
| मेंढक | दादुर | भेक | शालूर। | दर्दुर | |
| मैना | चित्रलोचना | सारिका | मधुरालया। | ||
| मोर | शिखी | शिव | सुत | ||
| मूँगा | रक्तमणि | रक्तांग | विद्रुम । | प्रवाल | |
| मोती | मोक्तिक | मुक्ता | सीपिज। | शशिप्रभ | |
| यमुना | कालिंदी | जमुना | कृष्णा | तरणि तनुजा | |
| युद्ध | रण | लड़ाई। | समर | जंग | |
| युवती | तरुणी | सुंदरी | स्त्री | श्यामा | |
| यम | कीनाश | सूर्यपुत्र | जीवितेश | दण्डधर | |
| यमराज | अंतक | धर्मराज | कृतान्त । | ||
| यात्रा | सफर | प्रस्थान। | गमन | प्रयाण | |
| रात्रि | राका | विभावरी। | निशा | यामिनी | |
| रमा | श्रीकमला | विष्णुप्रिया | लक्ष्मीकांता। | इंदिरा | |
| राजमहल | राजभवन | राजप्रसाद | राजमंदिर। | ||
| राधा | हरिप्रिया | राधिका | ब्रजरानी। | ||
| राम | रघुपति | सीतापति। | राघव | रघुवर | |
| रावण | लंकेश | लंकापति | दशानन | दशकण्ठ। | |
| रश्मि | कर | किरण। | अंशु | मयूख | |
| लक्ष्मण | लखन | सौमित्र | अनन्त। | शेष | |
| लज्जा | संकोच | लाज | शर्म। | ह्या | |
| वस्त्र | पट | चीर। | परिधान | वसन | |
| वाकिफ | ज्ञाता | जानकार | अनुभवी। |

| वाणी | वचन | बोली। | गिरा | भाषा | |
| विद्धवान | कोविद | विज्ञ | सुधी। | ||
| वल्लभ | पति | प्रियतम | प्राणनाथ। | प्रिया | |
| वृक्ष | पेड़ | विटप। | पादप | तरु | |
| वायु | अनिल | समीर | हवा। | पवन | |
| वज्र | अशनि | कुलिश | पवि। | ||
| विष | गर्ल | कालकूट | हलाहल। | जहर | |
| शरीर | देह | कलेवर | गात | काया | |
| शत्रु | दुश्मन | अमित्र | अराति | अरि | |
| शिकारी | लुब्धक | व्याध । | बहेलिया | अहेरी | |
| शेर | हरि | मृगेन्द्र | मृगराज | केसरी | |
| शेषनाग | धरणीधर | फणीश | सर्पपति। | सहस्रासन | |
| शिव | त्रिनेत्र | महेश | हर | वामदेव | |
| संध्या | निशारंभ | सांयकाल | गोधूलि । | दिवावसान | |
| स्वर्ग | सुरलोक | देवलोक | नाक । | द्युलोक | |
| स्वर | शब्द | मुखर | नाद | ध्वनि | |
| सुरभि | सुगंध | सौरभ | सुवास । | इष्टगंध | |
| सेना | चमू | दल | कटक । | ||
| सहेली | सखी | सैरंध्री। | सहचरी | आली | |
| सूर्य | दिनकर | सविता | अर्क | दिवाकर | |
| सर्प | साँप | नाग | विषधर | व्याल | |
| समुद्र | पारावार | उदधि | जलधि | पयोधि | |
| सरस्वती | वाक् | शारदा | वीणापाणि | वाग्देवी | |
| हंस | चक्रांग | कारंडव | सरस्वती वाहन। | मानसौक | |
| हाथी | गज | गयंद | सिंधुर | हस्ती | |
| हनुमान | अंजनिपुत्र | कपीश | महावीर | पवनसुत | |
| हिमालय | हिमप्रस्थ | हिमांचल | नगाधिराज । | हिमाद्रि | |
| हीरा | मणिवर | वज्रमणि | कुलिश। | हीरक | |
| हृदय | मन | उर | हिय | अंतस | |
| हिरण | कुरंग | कृष्णसार । | सारंग | चमरी | |
| क्षमारहित | अक्षम | अशक्त | क्षमाशून्य। | असमर्थ | |
| क्षमाशील | क्षम | क्षमिता | तितिक्षु | क्षमी | |
| क्षत्राणी | क्षत्राणी | क्षत्रियी | क्षत्री पत्नी | क्षत्रिय पत्नी | |
| क्षण | अदिष्ट | घड़ी | छन | अवसर | |
| क्षत | आघात | घाव | जख्म | काटना | |
| क्षत्रिय | क्षत्र | नृप | पार्थिव | क्षत्री | |
| क्षितिज | अंबरांत | आकाश षीर्ष | उत्कर्ष | अंबरारंभ | |
| क्षति | क्षय | नुकसान। | घाटा | हानि | |
| क्षण | भंगुर | नाशवान। | अस्थिर | नश्वर | |
| क्षीण | अल्प | थोड़ा | दुबला पतला | कमजोर | |
| क्षमता | ताकत | सामर्थ्य | योग्यता। | पहुँच | |
| क्षय | अतिरोग | तपेदिक | दिक | ऊष्मा | |
| क्षर | अज्ञान | मेघ | शरीर। | जल | |
| क्षिति | आवास | पृथ्वी | प्रलय काल । | क्षय | |
| पानी | जल | सलिल | अंबु | वारि | |
| हवा | पवन | वात | मरुत् | वायु | |
| जंगल | वन | विपिन। | कानन | विटप | |
| असुर | राक्षस | दनुज | यातुधान | दैत्य | |
| अश्व | घोड़ा | घोटक | सैंधव | हय | |
| आँख | नेत्र | चक्षु | अक्षि | दृग |
| इंद्र | सुरेश | सुरपति | मघवा | देवेंद्र | |
| ईश्वर | प्रभु | परमेश्वर | परमात्मा। | भगवान | |
| गरमी | ग्रीष्म | ताप | ऊष्मा। | निदाघ | |
| गृह | घर | निवास | गेह | निकेतन | |
| चंद्र | चाँद | राकेश | हिमांशु | चंद्रमा | |
| पवन | वायु | समीर | अनिल। | हवा | |
| पत्नी | भार्या | गृहिणी | बहू | दारा | |
| दोस्त | बन्धु | सखा | हितैषी | मित्र | |
| बिजली | चपला | विधुत् | तड़ित | चंचला | |
| राजा | नृप | भूप | महीप | नृपति | |
| रजनी | रात्रि | निशा | विभावरी। | यामिनी | |
| सर्प | साँप | व्याल | फणी | अहि | |
| सागर | समुद्र | पारावार | सिंधु | उदधि | |
| सिंह | शेर | व्याघ्र | पंचमुख | वनराज | |
| सूर्य | रवि | मार्तंड | मरीची | दिनकर | |
| स्त्री | ललना | महिला | वनिता | नारी | |
| शिक्षक | गुरु | अध्यापक | उपाध्याय। | आचार्य | |
| हाथी | कुंजर | हस्ती। | गज | करी | |
| सिर | शीश | मुंड | माथा। | ||
| आनंद | मोदी | सुख | प्रसन्नता | प्रमोद | |
| आश्रम | मठ | अखाड़ा | संघ। | विहार | |
| कपड़ा | वस्त्र | चीर | परिधान। | पट | |
| कमल | सरोज | अरविंद | पद्म | जलज | |
| किरण | मरीचि | रश्मि | प्रभा | मयूख | |
| कुबेर | किन्नरेश | राजराज। | यक्षराज | धनाधिप | |
| चोर | तस्कर | कुंभिल | खनक | दस्यु | |
| यमुना | सूर्यसुता | कृष्णा। | सूर्यतनया | अर्कजा | |
| तालाब | सर | पुष्कर | जलाशय | सरोवर | |
| दास | अनुचर | भृत्य | किंकर | चाकर | |
| दु:ख | पीड़ा | शोक | क्लेश | व्यथा | |
| देवता | सुर | विबुध | त्रिदश | अमर | |
| द्रव्य | धन | दौलत | संपत्ति। | वित्त | |
| नौका | नाव | तरी | बेड़ा | तरिणी | |
| पति | भर्ता | वल्लभ | आर्यपुत्र। | स्वामी | |
| पक्षी | विहंग | परिंदा | चिड़िया | विहग | |
| पंडित | सुधी | धीर | मनीषी | विद्वान | |
| पुष्प | फूल | सुमन | प्रसून। | कुसुम | |
| बाण | तीर | शिलीमुख | इषु | शर | |
| ब्रह्मा | आत्मभू | हिरण्यगर्भ | लोकेश | स्वयंभू | |
| वृक्ष | तरु | अगम | पेड़ | द्रुम | |
| मछली | मत्स्य | सफरी | झष | झख | |
| महादेव | शंभु | महेश्वर | शंकर | ईश | |
| मेघ | घन | नीरद | वारिधर | जलधर | |
| विष्णु | गरूड़ध्वज | विश्वंभर | मुकुंद | अच्युत | |
| समूह | समुदाय | पुंज | दल | वृंद | |
| सरस्वती | ब्राह्मी | गिरा | शारदा | भारती | |
| सोना | सुवर्ण | कनक | हिरण्य | स्वर्ण | |
| सुंदर | रुचिर | मनोहर | रमणीक | चारु | |
| अतिथि | मेहमान | अभ्यागत | पाहुना। | आगन्तुक | |
| अहंकारी | गर्वित | गर्वीला | आत्माभिमानी | अकडू |
| अश्व | हय | घोटक। | तुरंग | घोडा | |
| अग्नि | आग | वैश्वानर | रोहिताश्व | ज्वाला | |
| इंद्र का वज्र | कुलिश | भिदुर | भेदी शतकोटि। | वज्र | |
| इंद्र का हाथी | अभ्रमातंग | गजेन्द्र | ऐरावत। | ||
| इन्द्र | सुरेश | शचीश | वासव | अमरपति | |
| इंद्र का पुत्र | जयंत | उपेन्द्र | ऐंद्रि। | ||
| इन्द्राणि | इन्द्रवधू | पोलोमी। | मधवानी | शतावरी | |
| इच्छा | अभिलाषा | ईप्सा | स्पृहा | अभिप्राय | |
| इंद्रधनुष | इन्द्रायुध | शक्रधनु | ऋजुरोहित। | ||
| इंद्रपुरी | अमरावती | देवपुरी | देवलोक। | इंद्रलोक | |
| इंसान | मनुष्य | आदमी | मानुष। | मानव | |
| इंसाफ | न्याय | फैसला | अद्ल। | ||
| इनकार | अस्वीकृति | खंडन | प्रत्याख्यान | निषेध | |
| इच्छुक | अभिलाषी | आतुर | आकांक्षी। | चाहने वाला | |
| उत्कृष्ट | उत्तम | बढ़िया | उम्दा। | उन्नत | |
| उत्कोच | घूस | रिश्वत। | |||
| उच्छृंखल | उद्दंड | निरकुंश | मनमर्जी | अक्खड़ | |
| उजला | उज्ज्वल | श्वेत | धवल। | सफ़ेद | |
| उजाड | जंगल | बियावान | वन। | ||
| उत्थान | उत्कर्ष | आरोहण | ऊर्ध्वगमन | प्रगति | |
| उदार | फ़राख़दिल | सीधा | विनीत | क्षीरनिधि | |
| उद्धार | मुक्ति | परित्राण | विमुक्ति | छुटकारा | |
| उपाय | युक्ति | यत्न | चेष्टा | साधन | |
| उद्यान | बगीचा | बाग | उपवन। | वाटिका | |
| ऊँचा | तुंग | उत्ताल | उन्नत | उच्च | |
| ऊँघ | तंद्रा | अर्द्ध निद्रा | ऊँघाई। | झपकी | |
| ऊधम | उत्पात | हुल्लड़ | हंगामा | उपद्रव | |
| ऊसर | अनुपजाऊ | भूमि। | बंजर | वंध्या | |
| ऊधम | उपद्रव | हुड़दंग | धमाचौकड़ी। | उत्पात | |
| उषाकाल | प्रातः काल | सुबह | अमृतबेला | सवेरा | |
| ऊल जलूल | अव्यवस्थित | अक्रमिक | अविचारित | बेढंगा | |
| ऊष्मा | तपन | गर्मी | जलन। | ताप | |
| ऋणी | कर्जदार | देनदार। | |||
| ऋतु | रुत | मौसम | रज:स्राव। | मासिक धर्म | |
| ऋण | कर्ज | कर्जा | उधारी। | उधार | |
| ऋषभ | वृष | बलीवर्द | गोनाथ। | वृषभ | |
| ऋष्यकेतु | कामदेव | मनोज | मन्मथ। | मकरकेतु | |
| एकदंत | गणेश | विघ्नेश | वक्रतुंड। | गजानन | |
| एषणा | इच्छा | हसरत। | आकांक्षा | अभिलाषा | |
| एकतंत्र | राजतंत्र | एकछत्र | अधिनायकतंत्र। | तानाशाही | |
| एकता | मेल | बराबरी | सामंजस्य | मेलजोल | |
| एकरूप | समरूप | समानता | सादृश्य | तुल्यरूप | |
| एहसान | कृपा | अनुग्रह | उपकार। | ||
| खोजने वाला | अनुसंधानकर्त्ता | अन्वेषणकर्त्ता | तलाश करने वाला। | ||
| खोटा | अशुद्ध | बनावटी | अनुचित | मिलावटी | |
| खोजना | मालूम करना | अनुसंधान करना | अन्वेषण करना | जाँच पड़ताल करना | |
| ख्याल | ध्यान | लिहाज | सम्मान | विचार भाव | |
| गणेश | विनायक | गजवदन | विघ्रनाशक | गजानन | |
| गुरु | शिक्षक | आचार्य | उपाध्याय। | ||
| विनायक | गणपति | लंबोदर | गजानन्। |
| गन्ना | ईख | इक्षु | ऊख। | उक्षु | |
| गाफिल | बेखबर | बेपरवाह | असावधान। | ||
| गिरि | पहाड़ | धराधर | भूधर। | मेरु | |
| गुलामी | दासता | परतंत्रता | परवशता। | ||
| गेहूँ | कनक | गोधूम | गंदुम। | ||
| घरेलू | हिला मिला हुआ | सधा हुआ | पला हुआ | पालतू। | |
| घाट | भरणतट | घट्ट | नदीतट | अवस्थानतट। | |
| घाटा | हानि | टोटा | नुकसान। | ||
| घुटना | ठेघुँना | घुटिक | साँस रुकना। | ||
| घुमाना | चक्कर देना | सैर कराना | टहलाना | फेरा देना | |
| घृणाजनक | घृणात्मक | वमनोत्पादक | अप्रीतिकर अप्रिय। | घनौना वितृष्णाजनक | |
| घृणापूर्ण | अवज्ञासूचक | अवमानी | अवहेलनात्मक। | तिरस्कारी | |
| घोषणा | उद्घोषण | अधिसूचना | डुग्गी। | ऐलान | |
| चतुर | विज्ञ | कुशल | दक्ष | निपुण | |
| चंडी | दुर्गा | जगदंबिका | भगवती। | अंबा | |
| चंदन | गंधराज | गंधसार | मलयज। | ||
| चतुरानन | विधाता | ब्रह्मा | सृष्टिकर्ता। | सृष्टा | |
| चना | चणक | रहिला | छोला। | ||
| चारु | कमनीय | मनोहर | खूबसूरत। | आकर्षक | |
| चावल | तंदुल | धान | भात। | ||
| चूहा | मूसा | मूषक | उंदुर। | मुसटा | |
| चेहरा | शक्ल | आनन | मुखड़ा। | मुख | |
| चोरी | स्तेय | चौर्य | प्रमोष। | मोष | |
| सुकुमार | कोमल | नाजुक | मुलायम। | नरम | |
| सुगंध | महक | सौरभ | खुशबू। | सुरभि | |
| सुगम | सहज | सुलभ। | सरल | ||
| सुबह | सवेरा | प्रातःकाल | भिनसार | भोर | |
| सुरमा | काजल | अंजन | आँजन। | ||
| सुरीला | मधुर | संगीतपूर्ण | रसीला। | मीठा | |
| सुविधाजनक | सुखप्रद | सुविधायुक्त। | आरामदेह | सुखकारक | |
| सुस्त | आलसी | म्लान | निद्रालु। | अकर्मठ | |
| सुस्ताना | विराम लेना | ठहरना। | आराम करना | रुकना | |
| सुस्पष्ट | प्रकट | व्यक्त | सुबोध। | साफ | |
| सूखा | निर्जल | शुष्क। | जलहीन | रूखा | |
| स्वार्थी | स्वार्थपरायण | मतलबी | खुदगरज। | ||
| स्वावलंबन | आत्मनिर्भरता | आत्माश्रय | अपने पैरों पर खड़ा होना। | स्वाश्रय | |
| स्वीकार | स्वीकरण | कबूल करना। | मंजूर करना | मानना | |
| होंठ | अक्षर | ओष्ठ | ओंठ। | ||
| हनुमान | पवनसुत | मारुततनय | अंजनीपुत्र | पवनकुमार | |
| हृदय | छाती | उर। | वक्ष | हिय | |
| हाथ | हस्त | कर | पाणि। | ||
| लाभ | प्राप्ति | मुनाफा | नफा। | फायदा | |
| लाल | पुत्र | आत्मज। | बेटा | तनय | |
| लालच | लोभ | लालसा। | लिप्सा | प्रलोभन | |
| लुच्चा | दुराचारी | बदमाश | कुकर्मी। | कमीना | |
| लुटेरा | अपहर्ता | अपहरणकर्ता | डकैत। | डाकू | |
| लुत्फ | आनंद | हर्ष | रोचकता। | सुख | |
| लोचन | आँख | नयन | चक्षु। | नेत्र | |
| लोभ | लालच | स्पृहा। | तृषा | लिप्सा | |
| लोभी | लालची | उत्सुक | तृष्णालु। | स्पृह |
| वृक्ष | तरू | विटप | गाछ | अगम | |
| विवाह | शादी | पाणिग्रहण। | गठबंधन | व्याह | |
| विष | ज़हर | हलाहल | कालकूट। | गरल | |
| वीर्य | शुक्र | शक्ति | ताकत | धातु | |
| वज्र | कुलिस | पवि | दभोलि। | अशनि | |
| विशाल | विराट | महा | महान। | दीर्घ | |
| विदित | विमुख | रहित | शून्य। | हीन | |
| याम | पहर | जून। | प्रहर | वेला | |
| युद्ध | संग्राम | रण | द्वंद्व। | संघर्ष | |
| युद्धभूमि | रणक्षेत्र | युद्धस्थल। | रणभूमि | संग्रामभूमि | |
| योषा | योषिता | वनिता | महिला | नारी | |
| यकायक | अचानक | एकाएक | सहसा। | ||
| यज्ञ | याग | ज्योतिष्टोम | अनुष्ठान। | हव | |
| यथेष्ट | अभीष्ट | इच्छानुसार | मनमाना। | इच्छित | |
| यश | ख्याति | बड़ाई | नाम। | कीर्ति | |
| याचिका | प्रार्थना पत्र | आवेदन | |||
| युवक | युवा | नौजवान। | तरुण | जवान | |
| युवती | तरुणी | यौवनवती। | बाला | रमणी | |
| योग | मेल | तपस्या। | मिलन | जोड़ | |
| यौवन | युवावस्था | तरुणावस्था। | जवानी | तारुण्य | |
| रात्रि | निशा | यामिनी | रजनी | क्षया | |
| रात | रात्रि | यामिनी | तमी | रैन | |
| रमा | इन्दिरा | कमला | पद्मा | हरिप्रिया | |
| रक्त | खून | लोहित। | लहू | शोणित | |
| राक्षस | दैत्य | असुर | निशाचर। | ||
| रंक | गरीब | धनहीन। | दरिद्र | निर्धन | |
| रक्तपात | खून खराबा | मार | |||
| रक्षा | संरक्षण | बचाव | रखवाली। | सुरक्षा | |
| रण | लड़ाई | संघर्ष। | युद्ध | जंग | |
| रणभूमि | संग्रामभूमि | मैदान ए | युद्धस्थल | वीरभूमि | |
| रत्नाकर | समुद्र | सागर | वारिध। | अर्णव | |
| भुजंग | साँप | सर्प | फणधर। | फनी | |
| भुज | भुजा | बाहु | हाथ। | बाँह | |
| भुवन | जगत | ब्रह्माण्ड | जगत। | संसार | |
| भू | पृथ्वी | स्थान | जगह। | धरती | |
| भेंट | मिलन | इनाम | उपहार। | मुलाकात | |
| भेषज | औषध | दवा | औषधि। | दवाई | |
| भोला | सीधा | कपटहीन। | सरल | निश्छल | |
| भ्रम | धोखा | गलतफ़हमी। | संदेह | भूल | |
| भ्रामक | भ्रांतिमय | संदेहास्पद | भ्रमात्मक। | संशयास्पद | |
| मछली | मीन | जलजीवन | शफरी | मत्स्य | |
| महादेव | शम्भु | महेश्र्वर | शंकर | ईश | |
| मित्र | सखा | सुहृदय | साथी | सहचर | |
| मोर | केक | सारंग | ध्वजी | कलापी | |
| मधु | शहद | रसा | कुसुमासव। | शहद | |
| मृग | हिरण | सारंग | कृष्णसार। | ||
| मृत्यु | देहांत | निधन | देहावसान | मौत | |
| मग | पन्थ | राह। | मार्ग | पथ | |
| फंदा | फाँस | धोखा। | जाल | कपट | |
| फणधर | साँप | विषधर। | नाग | व्याल |
| फणींद्र | शेषनाग | वासुकी। | नागराज | फणिपति | |
| फणी | साँप | सर्प | फणधर। | नाग | |
| फरेब | छल | कपट | प्रवंचना। | धोखा | |
| फाका | अनशन | अनाहार। | उपवास | निराहार | |
| फायदा | लाभ | नफा | उपलब्धि। | मुनाफा | |
| फौजी | सैनिक | सिपाही | लश्करी। | जंगी | |
| फौरन | तुरन्त | तत्काल | जल्दी। | ||
| बाण | सर | आशुग | इषु | तीर | |
| ब्राह्मण | द्विज | अग्रजन्मा | द्विजाति | भूदेव | |
| बहुत | अनेक | भूरि | बहु | अतीव | |
| बगीचा | बाग़ | फुलवारी | बगिया। | वाटिका | |
| बाल | कच | केश | चूल। | चिकुर | |
| बंकिम | बाँका | आड़ा। | तिरछा | बंक | |
| बंजर | अनुपजाऊ | अनुर्वर | ऊसर। | ||
| बजरंगबली | हनुमान | बज्रांगी | महावीर। | वायुपुत्र | |
| ईख | गन्ना | पैंडी | रसस्त। | ऊख | |
| ईधन | जलवन | जल की लकड़ी | जर्नी। | कण्डा | |
| जुगनू | प्रभाकीट | पटबीजना। | |||
| नसैनी | जीना | सीढ़ी | सोपान। | ||
| नाऊ | हज्जाम | नाऊठाकुर। | हजाम | नाई | |
| निवेदन | विनय | गुजारिश | इल्तजा। | अनुनय | |
| नीरस | फीका | बेरस | अस्वाद। | बेजायका | |
| नूतन | नव | नवल | नवीन। | नव्य | |
| निखट्टू | निकम्मा | आलसी | निठल्ला। | अकर्मण्य | |
| निगोड़ा | अकर्मण्य | भाग्यहीन | निराश्रम। | बेकार | |
| निर्धन | धनहीन | कंगाल | गरीब। | दरिद्र | |
| निर्बल | कमजोर | दुबला पतला। | निःशक्त | दुर्बल | |
| न्यायाधीश | न्यायकर्त्ता | न्यायमूर्ति | धर्माधिकारी। | जज | |
| ढिलाई | ढीलापन | सुस्ती | आलस्य। | ||
| बाण | इषु | विशिख | नाराच। | सर | |
| मछली | मीन | डलूमी | मकर । | मत्स्य | |
| मूर्ख | जड़ | अज्ञ | निर्बुद्धि । | मूढ़ | |
| मुख | चेहरा | आनन | वदन । | मुँह | |
| मदिरा | सुरा | हाला | दारु | वारुणी | |
| मृत्यु | मरण | देहान्त । | निधन | देहावसान | |
| मुनि | तापस | संन्यासी | वैरागी। | यति | |
| मार्ग | रास्ता | राह | मग | पंथ | |
| हवा | पवन | मरुत् | पवमान | वायु | |
| साँप | सर्प | भुजंग | उरग | नाग | |
| जंगल | वन | विपिन। | कानन | विटप | |
| घर | गृह | गेह | निवास | सदन | |
| अमृत | सुधा | जीवनोदक | सोम | अमिय | |
| असुर | राक्षस | दनुज | यातुधान | दैत्य | |
| अग्नि | आग | अनल | वह्नि। | पावक | |
| अश्व | घोड़ा | घोटक | सैंधव | हय | |
| आकाश | गगन | अंबर | धौ | नभ | |
| आँख | नेत्र | चक्षु | अक्षि | दृग | |
| इच्छा | आकांक्षा | ईप्सा | मनोरथ | चाह | |
| इंद्र | सुरेश | सुरपति | मघवा | देवेंद्र | |
| ईश्वर | प्रभु | परमेश्वर | परमात्मा। | भगवान |
| कमल | जलज | अरविन्द | नीरज। | पंकज | |
| गरमी | ग्रीष्म | ताप | ऊष्मा। | निदाघ | |
| गृह | घर | निवास | गेह | निकेतन | |
| गंगा | सुरसरि | भागीरथी। | त्रिपथगा | जाह्नवी | |
| चंद्र | चाँद | राकेश | हिमांशु | चंद्रमा | |
| जल | वारि | तोय | उदक | पानी | |
| नदी | सरिता | आपगा | निम्नगा | तटिनी | |
| पवन | वायु | समीर | अनिल। | हवा | |
| पत्नी | भार्या | गृहिणी | बहू | दारा | |
| पुत्र | बेटा | जनज | लड़का | सुत | |
| पुत्री | बेटी | दुहिता | नंदिनी | सुता | |
| दोस्त | बन्धु | सखा | हितैषी | मित्र | |
| पृथ्वी | धरा | वसुंधरा | भू | धरती | |
| पर्वत | शैल | अंचल | महीधर | नग | |
| बिजली | चपला | विधुत् | तड़ित | चंचला | |
| मेघ | बादल | घन। | जलधर | पयोधर | |
| राजा | नृप | भूप | महीप | नृपति | |
| रजनी | रात्रि | निशा | विभावरी। | यामिनी | |
| सर्प | साँप | व्याल | फणी | अहि | |
| सागर | समुद्र | पारावार | सिंधु | उदधि | |
| सिंह | शेर | व्याघ्र | पंचमुख | वनराज | |
| सूर्य | रवि | मार्तंड | मरीची | दिनकर | |
| स्त्री | ललना | महिला | वनिता | नारी | |
| शिक्षक | गुरु | अध्यापक | उपाध्याय। | आचार्य | |
| हाथी | कुंजर | गज | करी | द्विप | |
| आश्रम | मठ | अखाड़ा | संघ | विहार | |
| कपड़ा | वस्त्र | चीर | परिधान | पट | |
| कमल | सरोज | अरविंद | पद्म | जलज | |
| किरण | मरीचि | रश्मि | प्रभा | मयूख | |
| कुबेर | किन्नरेश | राजराज | यक्षराज | धनाधिप | |
| गणेश | लंबोदर | गजानन | विनायक | एकदंत | |
| गदहा | खर | बेशर | चक्रीवान् | गर्दभ | |
| चोर | तस्कर | कुंभिल | खनक | दस्यु | |
| यमुना | सूर्यसुता | कृष्णा | सूर्यतनया | अर्कजा | |
| तालाब | सर | पुष्कर | जलाशय | सरोवर | |
| दास | अनुचर | भृत्य | किंकर | चाकर | |
| दु:ख | पीड़ा | शोक | क्लेश | व्यथा | |
| देवता | सुर | विबुध | त्रिदश | अमर | |
| द्रव्य | धन | दौलत | संपत्ति | वित्त | |
| नौका | नाव | तरी | बेड़ा | तरिणी | |
| पति | भर्ता | वल्लभ | आर्यपुत्र | स्वामी | |
| पक्षी | विहंग | परिंदा | चिड़िया | विहग | |
| पंडित | सुधी | धीर | मनीषी | विद्वान | |
| पुष्प | फूल | सुमन | प्रसून | कुसुम | |
| बाण | तीर | शिलीमुख | इषु | शर | |
| ब्रह्मा | आत्मभू | हिरण्यगर्भ | लोकेश | स्वयंभू | |
| वृक्ष | तरु | अगम | पेड़ | द्रुम | |
| मछली | मत्स्य | सफरी | झष | झख | |
| महादेव | शंभु | महेश्वर | शंकर | ईश | |
| मेघ | घन | नीरद | वारिधर | जलधर | |
| मुनि | यती | तापस | संत | अवधूत | |
| रात्रि | शर्वरी | रजनी | यामिनी | निशा | |
| विष्णु | गरूड़ध्वज | विश्वंभर | मुकुंद | अच्युत | |
| समूह | समुदाय | पुंज | दल | वृंद | |
| सरस्वती | ब्राह्मी | गिरा | शारदा | भारती | |
| सोना | सुवर्ण | कनक | हिरण्य | स्वर्ण | |
| सुंदर | रुचिर | मनोहर | रमणीक | चारु | |
| नदी | सरिता | शैलजा | सिंधुगामिनी | वाहिनी | |
| सूर्य | दिनकर | सविता | अर्क | दिवाकर | |
| रात | रात्रि | यामिनी | विभावरी। | राका | |
| आकाश | नभ | शून्य | तारापथ | अनन्तं | |
| कमल | पंकज | नलिन | जलज। | राजीव | |
| पेड़ | वृक्ष | विटप। | पादप | तरु | |
| पानी | नीर | उदक | पय | सलिल | |
| राजा | क्षत्र | नृप | पार्थिव | क्षत्री | |
| हवा | वायु | अनिल | पवन। | समीर | |
| आम | अतिसौरभ | सहकार | पिकबंधु | रसाल | |
| दिन | अह: | वार। | दिवस | दिवा | |
| हाथी | गज | गयंद | सिंधुर | हस्ती |
| अँकाई | अंदाजा | मूल्यांकन | आँकने की क्रिया। | ||
| अँकुर | आँख | अँखुआ | कोंपल | कलिका | नोक |
| अँगना | वामा | कामिनी | सुंदरी | सुमुखी। | |
| अँगूठी | मुँदरी | मुद्रा | छल्ला | मुद्रिका | अंगुष्ठिका |
| अँगोछा | तौलिया | गमछा | उपवस्त्र। | ||
| अँटसँट | अव्यवस्थित | अंडबंड | अनावश्यक | अनुपयुक्त | ऊटपटांग। |
| अँतड़ी | अंतड़ी | आँत | अन्त्र। | ||
| अँधेर | धाँधली | अँधेरखाता | अन्याय | बेइंसाफी | अशांति |
| अंक | नंबर | संख्या | आँकड़ा | निशान | चिन्ह |
| अंकन | प्रत्यंकन | अनुरेखन | अनुरेखण | रेखानुरेखण | अक्स बनाना |
| अंकुश | पाबंदी | नियंत्रण | रोक | अंकुसी | दबाव |
| अंग | अवयव | अंश | हिस्सा | संघटक | घटक |
| अंगज | लड़का | बेटा | सुत | सुवन | आत्मज |
| अंगजा | सुता | बेटी लड़की | आत्मजा | तनुजा | तनया |
| अंगद | भुजबंध | बाजूबंद | बालिपुत्र | बालिकुमार | तारेय |
| अंगार | अँगारा | चिनगारी | दहकता हुआ कोयला | धुँआरहित कोयला। | |
| अंगिया | वक्ष | ||||
| अंगी | प्रमुख | मुख्य | प्रभावकारी | रस प्रमुख भाव। | |
| अंगीकरण | स्वीकारोक्ति आत्म | स्वीकार | |||
| अंगीठी | आतिशदान | बोरसी | सिगड़ी। | ||
| अंगूर | किशमिश | दाख | द्राक्षा। | ||
| अंग्रेज | गोरा | फिरंगी | आंग्लदेशी। | ||
| अंचल | पल्ला | आँचल | पल्लू | छोर | सीमा प्रदेश (सीमांत) क्षेत्र |
| अंजन | काजल | सुरमा | आँजन | काजल। | |
| अंजाम | परिणाम | नतीजा | फल। | ||
| अंजुमन | सभामण्डली | संघ | सभायोजन | संगठन। | |
| अंड | डिंबा | अंडा | अंडकोश | फोता। | |
| अंत | अवसान | समाप्ति | इति | इतिश्री | समापन। |
| अंतःकरण | अंतरात्मा | अंतर्मन | हृदय | मन। | |
| अंतःपुर | रनिवास | जनानखाना | हरमखाना | महल के भीतर स्त्रियों के रहने की जगह। | |
| अंतर | असमानता | भिन्नता | भेद | फर्क। | |
| अंतरिक्ष | नभमंडल | खगोल | गगनमंडल | आकाशमंडल। | |
| अंतर्गत | सम्मिलित | शामिल | भीतर आया हुआ गुप्त। | ||
| अंतर्दृष्टि | सूझ | ज्ञानचक्षु | आत्मचिन्तन। | ||
| अंतर्द्वद्व | दुविधा। | मानसिक संघर्ष | |||
| अंतर्धान | लुप्त | गायब | ओझल | अदृश्य। | |
| अंतर्हित | छिपा हुआ | अदृश्य | गायव | लुप्त | गुप्त |
| अंदर | आंतरिक | भीतर | अंदरूनी | अभ्यंतर। | |
| अंदाज | अटकल | अंदाजा | कयास | अनुमान। | |
| अंदेशा | चिन्ता | सोच | फिक्र | खटका | भय |
| अंधकार | तिमिर | तम | तमिस्र | अँधेरा | तमस |
| अंधकारमय | तमाच्छादित तिमिरावृत्त। | तमोमय | |||
| अंधा | आँधरा | सूरदास | नेत्रहीन | दृष्टिहीन। | |
| अंधेरी रात | तामसी | तमी | तमस्विनी | श्यामा। | |
| अंब | माता | अंबा | जननी। | ||
| अंबर | आसमान | आकाश | गगन | फलक | नभ |
| अंबार | राशि। | ढेर | |||
| अंबिका | माँ | माता | पार्वती | देवी | दुर्गा |
| अंबु | पानी | जल | नीर | सलिल | वारि |
| अंबुज | पंकज | कमल | नीरज | वारिज | जलज |
| अंबुद | बादल | मेघ | घन | घनश्याम | अंबुधर |
| अंबुनिधि | सागर | समुंदर | सिंधु | जलधि | उदधि |
| अंश | भाग | हिस्सा | अवयव | खंड टुकड़ा | अंश की भिन्न की रेखा से ऊपर संख्या। |
| अंशु | किरन | रश्मि | किरण | मयूख | मरीचि। |
| अंशुमान | सूर्य | सूरज | रवि | दिनकर | दिवाकर |
| अकड़ | तनाव | ऐंठ | अभिमान | घमंड | शेखी |
| अकड़ जाना | पथरा जाना | कठोर हो जाना | ऐंठ जाना। | ||
| अकड़बाज | गर्वीला | ऐंठू | घमंडी | अकड़ूखाँ | अहंकारी। |
| अकथ | अवाच्य | अनिर्वाच्य | अवचनीय | अकथ्य | वर्णनातीत |
| अकल्याण | अमंगल | अशुभ | अहित | अनिष्ट | खराबी |
| अकसर | बहुधा | प्रायः | अधिकतर | प्रायशः | अधिकांशतः। |
| अकस्मात | सहसा | अचानक | तत्क्षण | संयोगवश | अकारण |
| अकारण | बेबात | बेमतलब | बेवजह | बेसबब | नाहक |
| अकारथ | व्यर्थ। | बेकार | |||
| अकाल | भुखमरी | दुर्भिक्ष | कुसमय | काल | दुष्काल |
| अकिंचन | निर्धन | गरीब | दीनहीन | दरिद्र। | |
| अकुलाना | घबराना | आकुल होना | व्याकुल होना | अधीर होना | ऊबना |
| अकृतज्ञ | अहसान | ||||
| अकेला | तनहा | एकाकी | एकमात्र | अद्वितीय | अनन्य |
| अकेलापन | एकांतवास | एकांतिकता | एकाकीपन | विविक्ता। | |
| अक्खड़ | घृष्ट | अनौपचारिक | नियम विरुद्ध | शिष्टाचार विहीन | गैररस्मी |
| अक्ल | मेधा | प्रज्ञा | मति | बुद्धि | विवेक। |
| अक्षर | हरुफ | वर्ण | अविनाशी। | ||
| अखंड | समूचा | पूरा | पूर्ण | अविभक्त | अजस्र |
| अखंडता | निरंतरता | सततता | अविच्छेदता | अविच्छिन्नता | अछिन्नता |
| अखरना | अप्रिय लगना | बुरा लगना | कष्टदायी लगना | दुःखदायी लगना | खलना। |
| अखाड़ा | मठ | मंडली | व्यायाम | ||
| अखिल | समूचा | पूरा | संपूर्ण | अखंड | अक्षय |
| अखिलेश्वर | परमात्मा | ईश्वर | परमेश्वर | भगवान | खुदा। |
| अख्तियार | वश | अधिकार | प्रभुत्व | सामर्थ्य। | |
| अगड़म | बगड़म | ||||
| अगणित | बेशुमार | असंख्य | अनगिनत | अनंत | अपार |
| अगम | कठिन | दुष्कर | दुःसाध्य | अगम्य। | |
| अगम, अगम्य | दुर्बोध | कठिन | मुश्किल | दुश्वार | अज्ञेय |
| अगर | जो | यदि | यद्यपि | अगरचे। | |
| अगल | बगल | ||||
| अगला | अग्रवर्ती | अग्र | सामने का | पहले वाला | आगे आने वाला |
| अगस्त्य | तीर्थ | शिव | दक्षिण का एक प्रसिद्ध तीर्थ | एक ऋषि का नाम | वृक्ष। |
| अगाध | गहरा | अथाह | अज्ञेय | दुर्बोध | अपार |
| अगुआ | मुखिया | अग्रणी | नेता | सरदार | नायक |
| अगोचर | अव्यक्त | अप्रकट | इंद्रियातीत | अप्रत्यक्ष | अप्रकाशित |
| अगोरना | पहरा देना | रखवाली करना | रखाना | चौकीदार करना | यत्न से रखना |
| अग्नि | ज्वाला | आग | दहन | धनंजय | वैश्वानर |
| अग्नि संताप | संताप | संज्वर | दाह | झुलस | जलन। |
| अग्निकण | चिनगारी। | स्फुल्लिंग | |||
| अग्निकांड | प्रचंड अग्नि | अग्निदाह | दीपन | ज्वलन | प्रचंड ज्वाला |
| अग्निज्वाला | शिखा | ज्वाला | अग्निशिखा | भस्मनी | लूक |
| अग्र | अग्रभाग | आगा | सिरा | नोक | श्रेष्ठ |
| अग्रगण्य | प्रमुख | प्रधान | मुख्य | प्रथम | पहला |
| अग्रज | बड़भ्राता | बड़ा भाई | अगुआ | नेता | नायक। |
Paryayvachi shabd hindi mein
| अग्रणी | नेता | नायक | मार्गदर्शक | अगुआ | प्रधान |
| अग्रसूचना देना | पूर्वज्ञान कराना | पूर्वाभास देना | पूर्व चिन्ह बताना | पूर्व लक्षण बताना। | |
| अग्राह्य | अनुपयुक्त | अनुचित | अस्वीकार्य | अमान्य। | |
| अघाना | पेट भरना | तृप्त होना | संतुष्ट हो जाना | छकना | पूर्ण हो जाना |
| अचंभा | सन्न | चकित | आश्चर्य | ताज्जुब | विस्मय |
| अचल | अटल | अविचल | अडिग | निश्चल | दृढ |
| अचला | पृथ्वी | धरती | मेदिनी | भूमि। | |
| अचवना | कुल्ली करना | मुँह धोना | आचमन करना | अचवन करना। | |
| अचानक | एकबारगी | एकाएक | सहसा | अकस्मात | यक |
| अचिर | बिना देरी के | तुरन्त | फौरन। | ||
| अचीन्हा | अनजान। | बे पहिचाना | |||
| अचूक | अनिष्फ़ल | अमोघ | (साधन | औषध आदि के सन्दर्भ में लाक्षणिक प्रयोग) रामबाण | ब्रह्ममास्त्रा। |
| अचेत | बेहोश | मूर्च्छित | विकल | विह्वल | असावधान |
| अच्छा | बेहतर | बढ़िया | भला | चोखा | उत्तम। |
| अच्छा न लगना | अखरना | बुरा लगना | खलना | चुभना | सालना |
| अच्छा लगना | भाना | प्रिय लगना | पसंद आना | सुहाना | रुचना |
| अछूत | हरिजन | अस्पृश्य | अंत्यज | अनुसूचित जातीय। | |
| अजनबी | अपरिचित | अनजान | नावाकिफ। | ||
| अजय | हार। | पराजय | |||
| अजस्र | निरन्तर | लगातार | सिलसिलेवार | क्रमिक। | |
| अजिर | सेहन | आँगन | हवा वायु | पवन | वात। |
| अजीब | अनोखा | अदभुत | विचित्र | विलक्षण। | |
| अजीर्ण | बदहजमी। | अपच | |||
| अज्ञ | अज्ञानी | मूर्ख | बेवकूफ | नासमझ। | |
| अज्ञान | मूर्खता | जड़ता | अविद्या | मोह | अविवेक। |
| अज्ञानी | अनभिज्ञ | निर्बुद्धि | अज्ञ | मूढ़ | अनजान |
| अटकना | रुकना | अड़ना | फँसना | बझना | रुकावट पड़ना |
| अटकल | अंदाज | अनुमान | कूत। | ||
| अटकाना | ठहराना | रोकना | टिकाना | अड़ाना | छेकना |
| अटना | भर जाना | समाना | भरना | पर्याप्त होना। | |
| अटल | अचल | स्थिर | अडिग | अविचलित | चिरस्थायी |
| अटूट | निरन्तर | अखण्ड | अचल | दृढ़ | अटल। |
| अड़ंगा | रुकावट | बाधा | विघ्न | व्यवधान। | |
| अणु | छोटा टुकड़ा | कण | रज | रजकण। | |
| अण्डाकार | दीर्घवृत्ताकार | दीर्घवृत्तीय | अण्डवृत्ताकार। | ||
| अति | अतिशय | बहुत अधिक | अतीव | अत्यधिक | अतिमात्रा |
| अतिक्रमण | अतिचरन | संक्रामण | उत्क्रमण | अतिचार | अवज्ञा उल्लघंन। |
| अतिथि | अभ्यागत | मेहमान | आगन्तुक | पाहुना। | |
| अतिरिक्त | अलावा | सिवाय | भिन्न | अलग पृथक | विभिन्न |
| अतिसार | अतीसार | उदरामय | पेचिश। | ||
| अतीत | गत | भूत | व्यतीत | पृथक | अलग |
| अतीव प्रसन्नता | हर्षातिरेक | परमानन्द | हर्षोन्माद | अत्यानन्द | प्रहर्ष |
| अतुल | असीम | अमित | अपरिमित | असमान | अनुपमेय। |
| अत्यंत | अतिशय | अधिक | अत्यधिक | काफी | बेहद। |
| अत्याचार | ज्यादती विरुद्धाचरण | अन्याय | शीलाघात | हिंसा | अनाचार |
| अत्याचारी | आततायी | जालिम | नृशंस | बर्बर। | |
| अथाह | गहरा | अगाध | अतलस्पर्शी | अपरिमित | अपार |
| अदद | अंक | गिनती | संख्या। | ||
| अदब करना | पूजा | श्रद्धा रखना | |||
| अदरक | आर्द्रक | आदी | शृंगवेर। | ||
| अदला | बदली | ||||
| अदायगी | निपटाव | ऋण भुगतान | भुगतान | चुकती | भरपायी |
| अदालत | न्यायालय | कचहरी | दंडालय। | ||
| अदृश्य | अगोचर | अलख | ओझल | अंतर्धान | तिरोहित |
| अद्भुत | विलक्षण | विचित्र | आश्चर्यजनक | स्वर्गीय | विस्मयजनक |
| अद्वितीय | अकेला | एकाकी | एक | बेजोड़ | असाधारण |
| अधम | निम्न | निकृष्ट | पतित | नीच | भ्रष्ट |
| अधर्म | धर्मोल्लघंन | विरुद्धाचरण | नीतिभंग | अपराध | कल्मष |
| अधार्मिक | धर्मविमुख | धार्मिक मत विरोधी | धर्मविरत | नास्तिक। | |
| अधिकता | बहुलता | बाहुल्य | बहुत्व | बहुविधता | विविधता |
| अधिकांश | अत्यधिक | भूयिष्ठ | अतिशय | अधिकतम | बहुतम |
| अधिकार | आधिपत्य | प्रभुत्व | स्वत्व | स्वामित्व | दावा |
| अधिकार क्षेत्र | न्यायक्षेत्र | अधिक्षेत्र | न्याय सीमा | अधिकार सीमा | अमलदारी |
| अधिकार छोड़ना | हाथ उठा लेना | स्वत्व त्यागना | दावा हटा लेना | दावा छोड़ देना। | |
| अधिकारी | दावेदार | हकदार | स्वत्वधारी | स्वामी | कब्जेदार |
| अधिवक्ता | मुखपात्र | प्रतिनिधिवक्ता | पक्षवक्ता | वकील | नुमाइंदा। |
| अधीन | आश्रित | मातहत | पराश्रित | परवश | परतंत्र। |
| अधीनस्थ | अधीनस्थ अभिकर्त्ता | उपाधिकारी | सहायक कर्मचारी | निम्न पदाधिकारी | नायब अधिकारी |
| अधीर | धैर्यहीन | आतुर | व्यग्र | बेकरार | उतावला। |
| अधेड़ | प्रौढ़ावस्था | प्रौढ़त्व | पक्की उम्र। | ||
| अधोलोक | रसातल। | पाताल | |||
| अध्यक्ष | प्राध्यक्ष | सभापति | प्रधान | संचालक | प्रबंधक |
| अध्ययन | पढ़ना | पठन | पढ़ाई | पारायण | अवलोकन |
| अध्यापक | गुरु | शिक्षक | उस्ताद। | ||
| अनंत | बेहद | असीम | निस्सीम | अपरिमित | अविनाशी |
| अनकहा | अनुक्त | अव्यक्त | गुप्त | अकथित | अध्वनित। |
| अनगिनत | संख्यातीत | अगणित | असंख्य | अनगिनत | बेहद |
| अनजान | अपरिचित | अज्ञात | अनभिज्ञ | भोला | |
| अनदेखा | अदेखा। | बिनदेखा | |||
| अनन्तर | तत्पश्चात् | तदुपरांत | इसके पश्चात् | इसके बाद | उसकी पीछे |
| अनपढ़ | गँवार | मुर्ख | अपढ़ | अशिष्ट | अशिक्षित |
| अनबन | वैमनस्य | मतभेद | विरोध | असहमति | झगड़ा |
| अनमना | अन्यमनस्क | उदास | उन्मन | विमुख | विरक्त |
| अनमोल | बहुमूल्य | अमूल्य | बेशकीमती। | ||
| अनवरतता | लगातार | नित्यता | शाश्वतता | चिरन्तनता | चिरस्थायित्व |
| अनाज | धान्य | अन्न | गल्ला | दाना | खाधन्न। |
| अनाज गोदाम | धान्यकोष्ठ | धान्यागार | कोठार | खत्ती | अन्नागार |
| अनाड़ी | अनभिज्ञ | अकुशल | अपटु। | ||
| अनाथ | लावारिस | तीम | बेसहारा | अनाश्रित। | |
| अनादर | अवज्ञा | अवहेलना | तिरस्कार | उपेक्षा | उपहास |
| अनादर करना | अपमान करना | अवज्ञा करना | उपेक्षा करना | तुच्छ समझना | अवहेलना करना |
| अनादरपूर्ण | असम्मानपूर्ण | निरादरपूर्ण | अपमानपूर्ण | अवमानी | अपेक्षामय |
| अनाप | शनाप | ||||
| अनावश्यक | निष्प्रयोजन | अनपेक्ष | व्यर्थ | बेकार | अनपेक्षित |
| अनिंद्य | अनिंदनीय। | ||||
| अनियत | विरला | कदाचित | यदा | ||
| अनियमित | नियमविरुद्ध | अनियत | बेकायदा | अनियमी | असमान। |
| अनिवार्य | अपरिहार्य | अत्यावश्यक | अवश्यंभावी | परमावश्यक। | |
| अनिवार्य गुण | नैसर्गिक प्रवृति | सहज प्रवृति | स्वाभाविक गुण | अपरिहार्य लक्षण | अत्यावश्यक गुण |
| अनिश्चय | दुविधा | असमंजस | उलझन। |
Paryayvachi shabd hindi mein
| अनिश्चित | अनिर्णीत | अनिर्णयात्मक | संदिग्ध | संशयात्मक | दोलायमान |
| अनिष्ट | अनुचित | बुरा | अशुभ | अहितकर | अमंगल |
| अनी | दल | कटक | सेना | फौज | चमू |
| अनुकंपा | दया | कृपा | सहानुभूति। | ||
| अनुकरण | देखादेखी | नकल | अनुसरण | अनुगमन | अनुवर्तन |
| अनुकूल | अनुरूप | अनुसार | मुआफिक | संगत | अविरुद्ध |
| अनुकूल होना | ऐक्य होना | अनुरूप होना | एकमत होना | एकरूप होना। | |
| अनुकूलता | अविरुद्धता | अनुयोज़्यता | अनुरूपता | आनुकूल्य | अनुकूलनशीलता |
| अनुचित | अवांछनीय | अनुपयुक्त | अयुक्तसंगत | युक्तहीन | असंगत |
| अनुज | अनुभ्राता | छोटा भाई | अवरज | कनिष्ठ। | |
| अनुपम | असाधारण | उपमारहित | अप्रतिम | निरूपम | अपूर्व |
| अनुपस्थित | गैरहाजिरी | गैरमौजूदगी | अविद्यमानता | अभाव | कमी |
| अनुभव | अनुभूति | तजुर्बा | आपबीती | संवेदनशीलता | इंद्रियबोध क्षमता |
| अनुभवहीन | अपटु | अकुशल | अनिपुण | अनाड़ी | अनभ्यस्त |
| अनुभवी | दक्ष | कर्मप्रवीण | कुशल | निपुण | जानकार |
| अनुमति | सहमति | इजाजत | स्वीकृति | अनुमोदन। | |
| अनुमान | अंदाज | अटकल | कयास | कूत | पूर्वानुमान |
| अनुयायी | मतावलंबी | अनुगामी | समर्थक | नौकर | सेवक |
| अनुरक्ति | प्रेम | अनुराग | स्नेह। | ||
| अनुरूप | सदृश | आनुषंगिक | समरूप | समान | तुल्यरूप |
| अनुरोध | विनती | विनय | आग्रह | प्रार्थना। | |
| अनूठा | निराला | अनोखा | विलक्षण | अनुपम | बेजोड़। |
| अनेक | नाना | विविध | कई | असंख्य | अगणित। |
| अनोखा | विचित्र | विलक्षण | असाधारण | अद्भुत | निराला |
| अन्न | गल्ला | अनाज | नाज | दाना। | |
| अन्य | इतर | दूसरा | और अनंतर | बाद वाला। | |
| अन्यथा | और तरह | वर्ना नहीं तो | और कुछ। | ||
| अन्वेषण | खोज | जाँच | अनुसंधान अन्वेषण। | ||
| अपकर्ष | अधोगति | अवनति | घटाव | उतार | पतन |
| अपकार | अमंगल | अहित | अनिष्ट | हानि | बुराई |
| अपढ़ आदमी | निरक्षर व्यक्ति | अशिक्षित व्यक्ति | निरक्षर भट्टाचार्य | अप्रबुद्ध व्यक्ति। | |
| अपनाना | ग्रहण करना | स्वीकार करना | आत्मसात् करना | कबूल करना | अख्तियार करना |
| अपनापन | निजीपन | स्वत्व | व्यक्तिगत | अपनत्व | आत्मीयता। |
| अपने आप | स्वमेव | स्वयं | स्वतः | खुद | |
| अपमानजनक | तिरस्कारपूर्ण | निरादरपूर्ण | उपेक्षापूर्ण | घृणास्पद | पराभवपूर्ण। |
| अपयश | अयश | अपकीर्ति | अकीर्ति | अपवाद | निन्दा। |
| अपराध | गुनाह | दुष्कर्म | गलती | दोष | पाप |
| अपराधी | कसूरवार | गुनहगार | मुलजिम। | ||
| अपवित्र | नापाक | अशुद्ध | अस्वच्छ | दूषित। | |
| अपशकुनी | अनिष्टशंसी | अपशाकुनिक | अनष्टिकारी | अमंगलसूचक। | |
| अपहरण | छीन लेना | हर लेना | जबरदस्ती उठा ले जाना | अगवा। | |
| अप्रसन्न | उदास | नाराज | दुःखी | विरक्त | अन्यमनस्क |
| अप्रसन्नता | म्लानता | खिन्नता | नाराजगी | रंजीदगी | असंतोष |
| अप्रिय | बुरा | अवांछनीय | प्रतिकूल | अचारू | बेमजा |
| अफवाह | किंवदंती | गप्प | जनश्रुति | जनप्रवाद। | |
| अफ़सोस | खेद | दुःख | विषाद | शोक | पश्चाताप |
| अब | अभी | इस समय | आज | संप्रति | आजकल |
| अभद्र | अविनीत | असभ्य | अकुलीन | अशिष्ट। | |
| अभागा | बदनसीब | हतभाग्य | भाग्यहीन | अभाग्यशाली | मनहूस |
| अभाव | तंगी | कमी | टोटा | हीनता | क्षीणता। |
| अभिनंदन | सत्कार | स्वागत | आवभगत | अभिवादन। | |
| अभिनय करना | हाव | इंगित करना | |||
| अभिनेता | भाँड | नट | नाटक पात्र | मंचनायक | अदाकार पात्र |
| अभिन्नता | ऐक्य | ऐकात्म्य | अभेद | तादात्म्य | सायुज्य |
| अभिप्राय | आशय | तात्पर्य | विचार | मंतव्य | उद्देश्य |
| अभिमन्यु | पार्थनंदन | सौभद्र | पाण्डुपौत्र। | ||
| अभिमान | अहं | अस्मिता | अहंकार | अहंभाव | अहम्मन्यता |
| अभिमानी | दर्पी | गर्वी | दम्भी | घमंडी | अहंकारी |
| अभिलेख | उत्कीर्ण लेख | शिलालेख | ऐतिहासिक प्रमाण | लिखित प्रमाण | सुरक्षित विवरण |
| अभिवादन | प्रणाम | नमस्कार | सलाम | वंदना। | |
| अभेद्य | अखंडनीय | अकाट्य | अटूट | दृढ़ | दुर्मेध। |
| अभ्यास | कार्य | क्रिया | |||
| अमन | सुकून | शांति | सुख | ||
| अमर | अनश्वर | चिरंजीवी | अजर | ||
| अमरूद | अमृतफल | पेरुक | बिही | सफरी। | |
| अमानत | धरोहर | थाती | उपनिधि | न्यास। | |
| अमानतदार | न्यासी | निक्षेपधारी | प्रन्यासी | न्यासधर | न्यायधारी |
| अमानता | असाम्य | असादृश्य | वैषम्य | पार्थक्य | पृथकता |
| अमान्य | अनधिकृत | अस्वीकार्य | नामंजूर | अस्वीकृत। | |
| अमावस्या | अमा | कुहू | अमावस | कृष्णपक्ष की अंतिम तिथि। | |
| अमीर | मालदार | धनी | रईस | दौलतमंद | धनवान। |
| अमीरी | धनबाहुल्य | सम्पन्नता | वैभव | समृद्धि | मालदारी |
| अमूल्य | बहुमूल्य | अनमोल | मूल्यवान | कीमती | बेशकीमती। |
| अमृत | सुधा | सुरभोग | सोम | पीयूष | अमिय |
| अयोग्य | अनुपयुक्त | अक्षम | अनुपयोगी | नालायक | बेकार |
| अयोग्य ठहरना | अपात्र ठहरना | अनर्हित ठहरना | अक्षम ठहरना | अनुपयुक्त बताना | नालायक सिद्ध करना |
| अयोग्यता | अपात्रता | अनर्हता | अक्षमता | अनुपयोगिता | अपटुता |
| अयोध्या | अवधपुरी | अवध | विमला | साकेत। | |
| अरण्य | वन | जंगल | कानन | अटवी | कान्तार |
| अरवी | आलुकी | घुइयाँ | गजकर्ण | अरुई। | |
| अराधना | जपना | पूजना | सुमिरना | स्मरण करना। | |
| अरुचि | घृणा | जुगुप्सा | अप्रीति | विराग | विरक्ति |
| अरुण | दिनकर | सूर्य | दिवाकर | भास्कर | दिननाथ। |
| अर्चना | पूजा | आराधना | पूजन | अर्चन। | |
| अर्जुन | कुन्तिसुत | धनंजय | पांडुनंदन | पार्थ | विजयरथ |
| अर्थ | द्रव्य | धन | मुद्रा | दौलत | वित्त |
| अर्थहीनता | आशयहीनता | प्रयोजनहीनता | अनर्थकता | धनहीन। | |
| अलंकार | भूषण | आभूषण | विभूषण | गहना | जेवर। |
| अलग | भिन्न | पृथक | जुदा | न्यारा | अलहदा |
| अलगाना | पृथक करना | अलग करना | वियुक्त करना | असंयुक्त करना | असंबद्ध करना। |
| अलगाव | पार्थक्य | विच्छेद | अपयोजन | वियोजन | पृथक्करण |
| अलबेला | छैला | बाँका | रंगीला | रसिक | रसिया |
| अलसाना | ऊँघना | सुस्ती करना | तंद्रित होना | मंद होना | ठंडा पड़ना |
| अलापना | गाना गाना | गीत गाना | गायन गाना | तराना छेड़ना | स्वरकंपन करना |
| अलि | मधुकर | भौंरा | भ्रमर | भृंग | मिलिंद |
| अलौकिक | अपूर्व | असाधारण | अद्भुत | लोकोत्तर | विलक्षण |
| अल्प | बहुत कम | अप्रचुर | थोड़ा | नाकाफी | नाममात्र को |
| अल्पानुमान | न्यूनानुमान | अवमानन | अल्पमूल्य निरूपण | कम अंदाजा। | |
| अवकाश | मौका | समय | छुट्टी | फुर्सत | विश्राम। |
| अवकाश ग्रहण करना | सेवा निवृत्त होना | रिटायर होना | निवृत होना | कर्म त्याग करना | कार्य निवृत्ति ग्रहण करना |
Paryayvachi shabd hindi mein
| अवकाश प्राप्त | कर्म विरत | निवृत्त | अवसर प्राप्त | पेंशन प्राप्त | रिटायर्ड। |
| अवज्ञा | अवमानना | अवहेलना | अनादर | निरादर | तिरस्कार |
| अवनति | अपकर्ष | अधोगति | पतन | ह्रास | उतार |
| अवमानना | अपमान करना | अनादर करना | निरादर करना | अवहेलना करना | तिरस्कार करना |
| अवलोकन | निरूपण | निरीक्षण | प्रेक्षण | पर्यवेक्षण। | |
| अवश्य | असंशय | जरूर | निश्चय ही | निःसंदेह | अनिवार्यत |
| अवस्था | उम्र | आयु | वय | दशा | हालत |
| अविवाहिता | किशोरी | युवती | कुमारिका | कुमारी | बाला अल्पवयस्का |
| अविश्सनीय | अयुक्त | अविश्वास्य | अप्रमाणिक | जाली। | |
| अवैध | नाजायज | अमान्य | गैर | ||
| अव्यवस्थित | बेतरतीब | क्रमहीन | अनियमित | अस्त | |
| अशकुन | अशगुन | अपशकुन | अशुभ | अमंगल। | |
| अशिक्षित | अपढ़ | अशिष्ट | अनपढ़ | मूर्ख | गँवार |
| अशुद्ध | दूषित | अपवित्र | मलिन | अशुचि | सदोष |
| अश्लील | ग्राम्य | अशिष्ट | बेशर्म | गंदा | अभद्र |
| अश्लीलता | बेहूदगी | असभ्यता | भद्दापन | गँवारपन | अशिष्टता |
| अश्व | तुरंग | हय | घोड़ा | घोटक | हरि |
| असंतोष | अतृप्ति | नाराजगी | खिन्नता | विराग | अपराग |
| असंभव | नामुमकिन | असंभाव्य | गैरमुमकिन। | ||
| असत्य | मिथ्या | झूठ | मृषा | अवास्तविक | काल्पनिक |
| असफलता | असिद्धि | विफलता | नाकामयाबी। | ||
| असभ्य | असंस्कृत | गँवार | अशिष्ट | अभद्र | अविनीत |
| असभ्यता | अशिष्टता | अविनय | अभद्रता | ग्रात्यता | गँवारपन |
| असमंजस | उभयसंकट | दुविधा | हिचक | अनिश्चय | उहापोह |
| असमान | विषम | विषमरूप | विरोधी | भिन्न | असदृश |
| असरदार | प्रभावपूर्ण | प्रभावशाली | प्रभावी | फ़लप्रद | प्रभावोत्पादक |
| असली | वास्तविक | यथार्थ | तथ्यपूर्ण | यथार्थिक | अवितथ |
| असहनशीलता | असहिण्णुता। | ||||
| असहनीयता | अक्षमता | सहिष्णुता | अक्षन्तव्यता | अमर्षणीयता। | |
| असहमति | विरोध | आपत्ति | एतराज | हुज्जत | नापसन्दगी। |
| असहाय | निःसहाय | अनाथ | बेकस | यतीम | बेसहारा |
| असाधारण | अन्यतम | अद्वितीय | अनन्य | अतुल | अतुलनीय |
| असाधारणता | अपसामान्यतया | अपप्रकृतत्व | विसामान्यतया | स्तरच्युति | वैरूप्य |
| असावधान | लापरवाह | बेपरवाह | बेखबर | गाफिल | बेहोश |
| असावधानी | लापरवाही | बेपरवाही | गफलत | अनवधान | प्रमाद |
| असीम | अमित | अपरिमित | अनंत | असीमित | अपार |
| असुर | निशिचर | यातुधान | रजनीचर | दनुज | दैत्य |
| अस्तित्व | वजुद | सत्ता | विद्यमानता | उपस्थिति | मौजूदगी। |
| अस्त्र | शस्त्र | ||||
| अस्थायी | क्षणिक | अस्थिर | क्षणभंगुर | अनित्य | नाशवान |
| अस्थिर | विकंपित | विचलित | डगमग | चंचल | चपल |
| अस्पताल | रुग्णालय | औषधालय | दवाखाना | उपचारगृह। | |
| अस्वीकार करना | मना करना | इनकार करना | नकारना | न मानना | ठुकरा देना |
| अस्वीकृति | नामंजूर | अमान्य | अस्वीकार | असम्मति | विरोध |
| अहंकार | गर्व | दंभ | अभिमान | दर्प | मद |
| अहंकारी | अकडू | गर्वित | मगरूर | अकड़बाज | गर्वीला |
| अहसान | भलाई | उपकार | अनुग्रह | कृतज्ञता | आभार। |
| अहि | नाग | साँप | फणी | फणधर | सर्प। |
| अहितकर | कष्टप्रद | अनिष्टकारी | अशुभकारी | अमंगलकारी | अकल्याणकर। |
| अहीर | ग्वाल | गोप | गोपाल | यादव | अहिर |
| आँकना | अनुमान करना | अंदाजना | अंदाजा लगाना | निरखना | समझना |
| आँख | अक्षि | लोचन | नैन | अम्बक | नयन |
| आँगन | अजिरा | अँगना | चौक | सहन | सेहन |
| आँधी | बवंडर | तूफान | झंझावत | अंधड़। | |
| आँसू भरा | अश्रुपूर्ण। | अश्रुपूरित | |||
| आंसू | नयनजल | नेत्रजल | चक्षुजल | अश्रु। | |
| आइसक्रीम | जल की बर्फ | मेवों की बर्फ | जमाई गई मिठाई | मलाई बर्फ। | |
| आईना | आरसी | दर्पण | शीशा। | ||
| आकर्षक | मोहक | चित्ताकर्षक | विमोहक | विमोही | प्रलोभक |
| आकर्षण | खिंचाव | सम्मोहन | कशिश | दिलकशी। | |
| आकर्षित करना | आकृष्ट करना | समाकर्षित करना | लुभाना | खींचना | मुग्ध करना |
| आकलन | अगणन | प्राक्क्थन | अर्धगणन | मूल्य निरूपण | आँक |
| आकस्मिक | आपाती | अनअनुमानित | अकारण | औपल क्षणिक | अप्रत्याशित |
| आकाश | गगन | नभ | द्यौ | तारापथ | पुष्कर |
| आकाश गंगा | स्वर्गनदी | आकाशनदी | मंदाकिनी | नभगंगा | सुरदीर्घिका। |
| आकुल | व्यस्त | व्यग्र | उद्विग्न् | क्षुब्ध | उद्वेलित |
| आकृति | ढाँचा | बनावट | गढ़न | अवयव | आकार |
| आक्रमण | चढ़ाई | हमला | धावा | अभियान | प्रहार |
| आक्रोश | रोष | क्रोध | कोप | रिष | खीझ। |
| आक्षेप | अभियोग | आरोप | इल्जाम | दोषारोपण | व्यंग्य |
| आखिर | पिछला | अंतिम | समाप्त | खतम | अंत |
| आख़िरकार | अंततः | अंततोगत्वा | फलतः | शेषतः। | |
| आखेटक | बहेलिया | शिकारी | अहेरी | लुब्धक | व्याध। |
| आख्यान | कहानी | कथा | किस्सा | वृत्तांत | वर्णन |
| आख्यायिका | प्रसिद्ध कथा | उपन्यास | लोककथा। | ||
| आग | अनल | पावक | अग्नि | दव | हुताशन |
| आगंतुक | अतिथि | मेहमान | अभ्यागत। | ||
| आगामी | भविष्यत | आने वाला | भविष्य। | ||
| आगे | अग्र | अग्रे | पूर्व | प्रथम | पहले |
| आचरण | अनुचेष्टा | समानुष्ठान | चेष्टा | चर्या | गतिविधि |
| आचार | आचरण | व्यवहार | अनुष्ठान | बर्ताव। | |
| आचार्य | अध्यापक | शिक्षक | प्राध्यापक | गुरु। | |
| आजादी | स्वतंत्रता | स्वाधीनता | मुक्ति। | ||
| आजीविका | रोजी | व्यवसाय | |||
| आज्ञा | हुक्म | आदेश | फरमान | शासनादेश | निर्देश |
| आज्ञाकारी | व्यवस्थाप्रिय | आदेशपालक | अनुगत | हुक्मबरदार। | |
| आड़ | पर्दा | ओट | ओझल | रोक | टेक |
| आडंबर | टीमटाम | बनावटी | दिखावा | स्वाँग | ढकोसला |
| आतंक | अतिभय | संत्रास | दहशत | होहल्ला | भगदड़ |
| आतिथ्य | मेजबानी | मेहमानदारी | मेहमाननवाजी | खातिरदारी। | |
| आत्मत्याग | आत्मनिरोध | आत्मपरित्याग | आत्मनियम | स्वार्थत्याग | इच्छा दमन |
| आत्मदर्शन | अंतरावलोकन | आत्मपरीक्षण | अंतर्निरीक्षण | अंतर्दर्शन | अंतर्दृष्टि। |
| आत्मसंयम | आत्मनिग्रह | आत्मनियंत्रण | इंद्रियसंयम | जितेन्द्र। | |
| आत्मसात करना | सम्मिलित कर लेना | आत्मीकरण करना | मिला देना। | ||
| आत्मा | देव | जीव | चैतन्य | चेतनतत्तव | अंतःकरण। |
| आदत | प्रकृति | स्वभाव | प्रवृत्ति। | ||
| आदमी | मनुष्य | मानव | मनुज | मानुष | इंसान। |
| आदरणीय | माननीय | मान्य | सम्मानीय | पूजनीय | पूज्य |
| आदरवचन | स्तुतिवचन | स्तुतिवाक्य | प्रशंसोक्ति | विनयोक्ति। | |
| आदर्श | शीशा | दर्पण | आईना | प्रतिमान | प्रतिरूप |
Paryayvachi shabd hindi mein
| आदि | पहला | प्रथम | आरंभिक | आरंभ | शुरुआत |
| आदी होना | लिप्त होना | आसक्त होना | अभ्यस्त होना | लत डालना | लत लगाना। |
| आदेश | हुक्म | आज्ञा | फरमान | अध्यादेश | निर्देश |
| आदेशात्मक | अधिदेशी | आज्ञा सम्बन्धी | अधिदेश विषयक | नियोजनीय। | |
| आधा | अर्धांश | अर्द्ध | अद्धा। | ||
| आधार | जड़ | नींव | मूल | बुनियाद | मानदंड |
| आधारहीन | अमूल | निराधार | निर्मूल | निराश्रय | भित्तिशून्य |
| आधुनिक | अप्राचीन | अर्वाचीन | वर्तमान | नूतन | नूतनकालीन |
| आनंद | आह्लाद | उल्लास | हर्ष | मोद | प्रमोद |
| आनंददायक | हास्यात्मक | परिहासपूर्ण | प्रमोदपूर्ण | विनोदात्मक | रसिक |
| आनन | मुखड़ा | चेहरा | मुँह | मुखमंडल | मुख। |
| आना | पदार्पण करना | आगमन होना | प्रवेश करना | पधारना | शुभागमन |
| आनाकानी | अनसुनी | उपेक्षा | कतराना | टालना | बहाना करना |
| आपत्ति | क्लेश | दुःख | विपत्ति | आफत | आपात |
| आबंटन | वितरण | विभाजन | बाँट | वंटन। | |
| आबरू | प्रतिष्ठा | सम्मान | इज्जत। | ||
| आभासी | आभासमान | प्रतीपमान | भासित | प्रकाशित | बोधगम्य |
| आभूषण | अलंकार | अलंकरण | भूषण | आभरण | जेवर |
| आम | आम्र | रसाल | अतिसौरभ | मादक | अमृतफल |
| आमंत्रित करना | बुलाना | आह्वान करना | सभा बुलाना | संयोजन करना | संयोजित करना। |
| आयु | वय | उम्र | जीवनकाल। | ||
| आयुधागार | शस्त्रशाला | शस्त्रागार | आयुधोद्योगशाला | शस्त्रकर्मशाला | हथियार घर। |
| आयुष्मान | दीर्घजीवी | दीर्घायु | चिरंजीवी | चिरायु। | |
| आरंभ | शुभारंभ | श्रीगणेश | प्रारंभ | शुरुआत | समारंभ |
| आरक्षण | रक्षण | प्रारक्षण | पूर्वरक्षण | संरक्षण। | |
| आरसी | आईना | दर्पण | मुकुर | शीशा। | |
| आराम | उपवन | बाग | वाटिका | बगीचा | फुलवारी |
| आरोग्य | पुष्ट | स्वास्थ्य | दृढ़ | तंदुरुस्त | सेहतमंद |
| आरोपित करना | मत्थे मढ़ना | थोपना | इलजाम लगाना | लांछन लगाना। | |
| आर्थिक | राजस्व सम्बन्धी | वित्तीय | अर्थ विषयक | वित्त विषयक। | |
| आलम | दुनिया | जगत | संसार | दशा | हालत |
| आलसी | स्फूर्तिहीन | सुस्त | निकम्मा | मंद | टीला |
| आलसी आदमी | निरुद्योगी व्यक्ति | तंद्रालु व्यक्ति | आलसी | अकर्मण्य व्यक्ति | काहिल आदमी |
| आलिंगन | परिरंभन | प्रेमालिंगन | अंकमाल | अँकवार। | |
| आलोचना | टीका | समीक्षा | |||
| आवर्तमान | भ्रामी | घूर्णी | चक्रिल | चक्रावर्ती | परिभ्रामी |
| आवश्यक | जरूरी | अपेक्षित | प्रयोजनीय | अनिवार्य | अपरिहार्य |
| आवश्यकता | अपेक्षा | जरूरत | गरज | अनिवार्यता | अपरिहार्यता |
| आवाज | शब्द | ध्वनि | स्वर | वाणी | नाद |
| आवारागर्दी | गुंडई | आवारापंथी | चरित्र | ||
| आवास | निवास | ||||
| आवेग | वेग | जोश | स्फूर्ति | उत्तेजना | मनोवेग |
| आवेदन | याचना | प्रार्थना | निवेदन। | ||
| आशय | तात्पर्य | अभिप्राय | मतलब | निर्मित | उद्देश्य |
| आशा | उम्मीद | आस | तवक्को | प्रतीक्षा | इंतजार। |
| आशान्वित | आशामय | आशापूर्ण | आशावान। | ||
| आशीर्वाद | आशीष | शुभकामना | आशिष | शुभवचन | आर्शीवचन |
| आश्चर्य | अचंभा | अचरज | वैकल्य | विस्मय | कुतूहल |
| आश्चर्यचकित | भौचक्का | विस्मित | हक्का | ||
| आश्रम | भरोसा | आसरा | अवलंब | पनाह | प्रश्रय |
| आश्रित | शरणागत | अधीनस्थ | अधीन | निर्भर | मातहत। |
| आश्वासन | भरोसा | विश्वास | यकीन | निश्चय | |
| आसन | सिंहासन | चौकी | तख्त | आसंदी | आसनी |
| आसपास | हर तरफ | प्रत्येक दिशा में | चारों ओर | इधर | |
| आह भरना | दीर्घ निश्वास छोड़ना | उच्छ्वास लेना | ठंडी सांस लेना। | ||
| आहार | खाद्य | ||||
| इंदु | चंद्रमा | चाँद | चंदा | शशि | राकेश |
| इंद्र का पुत्र | उपेन्द्र | जयंत | ऐंद्रि। | ||
| इंद्र का वज्र | वज्र | कुलिश | पवि | अशनि | भिदुर |
| इंद्र का हाथी | गजेन्द्र | अभ्रमातंग | ऐरावत। | ||
| इंद्रधनुष | शक्रधनु | इन्द्रायुध | ऋजुरोहित। | ||
| इंद्रपुरी | देवपुरी | अमरावती | इंद्रलोक | देवलोक। | |
| इंसान | आदमी | मनुष्य | मानव | मानुष। | |
| इंसाफ | फैसला | न्याय | अद्ल। | ||
| इकट्ठा करना | समवेत करना | सम्मिलित करना | संयुक्त करना | मिलाना | जोड़ना |
| इकरार करना | पट्टा लिखना | संविदा करना | अनुबंध लिखना | ठेका करना | इकरारनामा लिखना |
| इच्छा | अभिप्राय | अभिलाषा | चाह | कामना | ईप्सा |
| इच्छुक | आतुर | अभिलाषी | चाहने वाला | आकांक्षी। | |
| इजाजत | मंजूरी | स्वीकृति | अनुमति। | ||
| इज्जत | प्रतिष्ठा | मान | आदर | आबरू। | |
| इठलाना | नखरे करना | चोंचले करना | इतराना | ऐंठना | हाव |
| इतिहास | प्रचीनकथा | इतिवृत | पुरावृत्त | पूर्ववृत्तांत | पुराण |
| इत्यादि | प्रभृति | आदि | वगरैह। | ||
| इनकार | निषेध | अस्वीकृति | अनंगीकरण | नकार | खंडन |
| इनाम | पारितोषिक | पुरस्कार | पारितोषित करना | बख्शीश। | |
| इन्द्र | अमरपति | सुरेश | वज्रधर | वज्री | शचीश |
| इन्द्राणि | मधवानी | इन्द्रवधू | शची | शतावरी | पोलोमी। |
| इमली | चिंचा। | अम्लिका | |||
| इरादा | संकल्प | निश्चय | विचार | अभिप्राय | प्रयोजन |
| इर्द | गिर्द | ||||
| इलजाम | लांछन | आरोप | दोषारोपण | अभियोग। | |
| इशारा | इंगित | संकेत | लक्ष्य | निर्देश। | |
| इशारे करना | इंगित करना | संकेत करना | मौन संभाषण करना | आँखों से भाव प्रकट करना। | |
| ईख | ऊख | गन्ना | इक्षु। | ||
| ईप्सा | ख्वाहिश | इच्छा | कामना | अभिलाषा। | |
| ईमानदार | नेकनीयत | सच्चा | दयानतदार | शुद्धमति | निश्छल |
| ईमानदारी | सत्यपरायण | सच्चा | नेकनीयत | यथार्थता | सत्यता |
| ईर्ष्या | जलन | विद्वेष | कुढ़न | ढाह। | |
| ईर्ष्यालु | स्पृहाशील | ईर्ष्यायुक्त | स्पृहालु | डाहीद्वेषी | विद्वेषी। |
| ईश्वर | परमात्मा | परमपिता | प्रभु | ईश | जगदीश |
| ईसा | ईसामसीह | यीशु | मसीहा। | ||
| ईहा | अभिलाषा | मनोकामना | इच्छा | आकांक्षा | कामना। |
| उकताना | खीझना | चिढ़ना | ऊबना | घबराना | उकता जान |
| उक्ति | वचन | कथन | सूक्ति। | ||
| उगना | निकलना | उत्पन्न होना | फूटना | उपजना | पैदा होना |
| उग्र | उत्कट | प्रचण्ड | तेज | महादेव | तीव्र |
| उचटना | टूटना | उखड़ना | बिचलना | बिखरना | खिन्न होना |
| उचित | मुनासिब | ठीक | वाज़िब | समुचित | युक्तिसंगत |
| उच्छृंखल | अक्खड़ | उद्दंड | आवारा | अंडबंड | निरकुंश |
| उजला | श्वेत | उज्ज्वल | सफ़ेद | धवल। | |
| उजाड | बियावान | जंगल | वन। | ||
| उड़ान | उत्पतन। | उड्डयन | |||
| उतार | अवरोहन | अवरोहण | अधोगमन। | ||
| उतारना | नीचे रखना | नीचे लाना | पार पहुंचाना | पार लगाना। | |
| उतावला | हड़बड़िया | जल्दबाज | व्यग्र | व्याकुल | आतुर |
| उतावलापन | व्यग्रता | अधीरता | व्याकुलता | अधैर्य | उत्सुकता |
| उत्कंठा | चाव | लालसा | उत्सुकता | औत्सुक्य | चाह |
| उत्कंठित | अभिलषित | उन्मन | इच्छित | अभीच्छित | वांछित |
| उत्कष | उन्नति | समृद्धि | प्रगति | प्रशंसा | बढ़ती |
| उत्कृष्ट | उन्नत | उत्तम | श्रेष्ठ | अच्छा | बढ़िया |
| उत्कोच | रिश्वत। | घूस | |||
| उत्तम | उत्कृष्ट | श्रेष्ठ | प्रकृष्ट | विशिष्ट | ललित |
| उत्तर | जवाब्र | प्रत्युत्तर | पिछला | बाद का | पीछे |
| उत्तेजित | प्रोत्साहित | उत्साहित | प्रेरित | जोश में | उद्दीपित। |
| उत्थान | प्रगति | उत्कर्ष | उत्क्रमण | आरोह | आरोहण |
| उत्पात | बखेड़ा | उपद्रव | हुल्लड़ | दंगा | |
| उत्सव | जश्न | समारोह | त्योहार | पर्व | मंगलकार्य |
| उथल | पुथल | ||||
| उदार | क्षीरनिधि | फ़राख़दिल | दरियादिल | सरल | सीधा |
| उदारता | दयालुता | सहृदयता | दानशीलता | दरियादिली | फराखदिली |
| उदास | विमनस्क | अन्यमनस्क | म्लान | अनमना | खिन्न |
| उदासी | म्लानता | विषाद | खिन्नता | उद्वेग | अवसाद |
| उदासीनता | उदास | अनमना | विमुख | विरक्ति | विराग |
| उदाहरण | नजीर | मिसाल | दृष्टान्त | कथा | |
| उद्गम | उद्भव | मूल | निकास | आरंभ | उत्पत्ति |
| उद्घाटन | अनावृत्ति | विगोपन | समारंभ | श्रीगणेश | अभिमुखीकरण। |
| उद्दंड | अशिष्ट | ढीठ | बेअदब | गुस्ताख़। | |
| उद्धार | छुटकारा | मुक्ति | निस्तार | त्राण | परित्राण |
| उद्धारक | उद्धारकर्त्ता | तारक | मोक्षदाता | मुक्तिदाता। | |
| उद्यम | यत्न | उद्योग | प्रयत्न | प्रयास | कोशिश |
| उद्यमी | क्रियाशील | कर्मठ | यत्नशील | उद्योगशील | उद्योगी |
| उद्यान | बाग | बगीचा | वाटिका | उपवन। | |
| उद्योगी | सक्रिय | श्रमजीवी | कार्यवाहक | कार्यकारी | कर्मकारी |
| उधार | कर्ज। | ऋण | |||
| उन्नतशील | उदीयमान। | आरोही | |||
| उन्माद | विक्षिप्त | पागलपन | सनक | जुनून | दीवानापन |
| उपकरण | यंत्रादि | वैज्ञानिक | यंत्र | उपस्कर | सामान |
| उपकार | नजराना | भेंट | भलाई | नेकी | उद्धार |
| उपचार | इलाज | चिकित्सा | उपाय। | ||
| उपचारिका | चारिका | परिचारिका | सेविका। | ||
| उपज | कृषिफल | शस्य | पैदावार | फसल | संग्रहीत शस्य |
| उपजाऊ | उर्वरा | उर्वर | जरखेज | फ़लप्रद। | |
| उपदेश | सीख | शिक्षा | नसीहत | दीक्षा | गुरुमंत्र। |
| उपमा | तुलना | समानता | साम्य | सादृश्य। | |
| उपयुक्त | माकूल | अनुकूल | मुनासिब | युक्तिसंगत | योग्य। |
| उपयोगिता | लाभप्रदता | लाभकारिता | लाभदायकता | अर्थकरता | हितकरता |
| उपयोगी | कारगर | उपादेय | कार्यसाधक | फायदेमंद | सुविधाजनक |
| उपवन | बगीचा | बाग़ | उद्यान | वाटिका | पुष्पोद्यान |
| उपवास | निराहार | लंघन | व्रत | फाका। | |
| उपस्थित | प्रस्तुत | विद्यमान | मौजूद | हाजिर | वर्तमान समुपस्थित। |
paryayvachi shabd in hindi for class 5
| उपहार | तोहफा | भेंट | सौगात | पुरस्कार | नजराना |
| उपहास | मजाक | परिहास | खिल्ली। | ||
| उपाय | साधन | युक्ति | तरकीब | तदबीर | यत्न |
| उपासना | परिचर्या | सेवा | आराधना | चिंतन | पूजन |
| उपेक्षा करना | सुनी अनसुनी कर देना | ध्यान न देना | दृष्टि फेर लेना | अनादर करना | अपमान |
| उमर | वय | उम्र | अवस्था | आयु | जीवनकाल |
| उमा | गौरा | गौरी | गिरिजा | पार्वती | शिवा |
| उम्मीद | आस | आशा | भरोसा। | ||
| उम्मीदवार | आकांक्षी | प्रत्याशी | आशा करने वाला | प्रार्थी | अभ्यर्थी |
| उर | दिल | हृदय | वक्षस्थल। | ||
| उलझन | अनिश्चय | दुविधा | असमंजस | पेंच | गाँठ |
| उलटा | प्रतिकूल | विपरीत | विरुद्ध | खिलाफ | औंधा। |
| उल्लंघन | अवमानना | विरोध | उपेक्षा | तिरस्कार | अतिक्रमण। |
| उल्लास | आनंद | हर्ष | आहलाद | परमानंद | अत्यानंद |
| उल्लू | चुगद | उल्लू | खूसट | कौशिक | लक्ष्मी |
| उषा | भोर | सुबह | भिनसार | अलस्सुबह | ब्रह्ममुहूर्त। |
| उषाकाल | सवेरा | प्रातः काल | तड़का | उदयकाल | सुबह |
| उस्तादी | कुशलता | दक्षता | निपुणता | प्रवीणता | होशियारी। |
| ऊँघ | अर्द्ध | तंद्रा | |||
| ऊँचा | उच्च | तुंग | बुलंद | उर्ध्व | उत्ताल |
| ऊँचाई | उठान | बुलंदी | उच्चता | तुंगता | बुलन्दी। |
| ऊखल | उलूखल | ओखली | कूँडी। | ||
| ऊधम | उपद्रव | उत्पात | दंगा | फ़साद | हुल्लड़ |
| ऊल | जलूल | ||||
| ऊष्मा | गर्मी | तपन | ताप | जलन। | |
| ऊसर | बंजर | अनुपजाऊ | अनुर्वर | वंध्या | भूमि। |
| ऋक्ष | रीछ | भालू | भीलूक | भल्लाट | भल्लूक। |
| ऋक्षेश | चंदा | चंद्रमा | चाँद | शशि | राकेश |
| ऋण | कर्जा | कर्ज | उधार | उधारी। | |
| ऋणी | देनदार। | कर्जदार | |||
| ऋतु | मौसम | रुत | मासिक धर्म | रज:स्राव। | |
| ऋषभ | वृषभ | वृष | बैल | पुंगव | बलीवर्द |
| ऋषि | महात्मा | साधु | मुनि | मनीषी | योगी |
| ऋष्यकेतु | मकरकेतु | कामदेव | मकरध्वज | मदन | मनोज |
| एक करना | सम्मिलित करना | एकीकरण करना | संघटित करना | संगठन बनाना। | |
| एकतंत्र | एकछत्र | राजतंत्र | तानाशाही | अधिनायकतंत्र। | |
| एकता | मेलजोल | मेल | मेलमिलाप | संगठन | बराबरी |
| एकदंत | गजानन | गणेश | विनायक | लंबोदर | विघ्नेश |
| एकरूप | तुल्यरूप | समरूप | अभिन्न | अनुरूप | समानता |
| एकांत | सूना | निर्जन | शांत | शून्य | सुनसान |
| एकांतवास | गुप्तावास | निर्जनवास | विजनवास। | ||
| एषणा | आकांक्षा | इच्छा | कामना | अभिलाषा | हसरत। |
| एहसान | अनुग्रह | कृपा | उपकार। | ||
| ऐंठ | दंभ | कड़ | हेकड़ी | ठसक। | |
| ऐंठन | मरोड़ | ऐंठ | बल | तनाव | अकड़ |
| ऐंठना | मरोड़ना | उमेठना | इतराना | अकड़ना | शेखी बघारना। |
| ऐंद्रिक | इन्द्रियगत | ऐंद्रिय | इंद्रिय विषयक | इंद्रियजनित | इंद्रियजन्य। |
| ऐक्य | एका | एकत्व | एकता | मेल। | |
| ऐच्छिक | वैकल्पिक | स्वैच्छिक | इच्छानुसारी। | ||
| ऐयार | मक्कार | धूर्त | चालाक। | ||
| ऐयाश | कामुक | कामी | भोगी | लम्पट | विलासी |
| ऐयाशी | कामचरिता | काम | विलासता | भोग | विषयासक्ति |
| ऐश | चैन | सुख | आराम | ऐयाशी | विलास |
| ऐश्वर्य | धन | ||||
| ऐहिक | लौकिक | सांसारिक | दुनियावी। | ||
| ओंठ | अधर | ओष्ठ | लब | रदनच्छद | होठ। |
| ओखली | ऊखल। | उलूखल | |||
| ओछा | नीच | अधम | तुच्छ | कमीना | क्षुद्र |
| ओज | शक्ति | तेज | बल | चमक | कांति |
| ओजस्वी | बलशाली | बलवान | बलिष्ठ | पराक्रमी | जोरावर |
| ओझल | अंतर्धान | अदृश्य | तिरोहित | लुप्त | छिपा हुआ |
| ओझाई | पिशाचविद्या | अभिचार | श्मशानतंत्र | इंद्रजाल | मन्त्र |
| ओट | परदा | आड़ | छिपाव | दुराव। | |
| ओढ़ना | धारण करना | पहनना | लपेटना | ढकना। | |
| ओर | तरफ | दिशा | पक्ष | किनारा | छोर |
| ओला | उपल | हिमगुलिका | तुहिन | जलमूर्तिका | हिमोपल। |
| ओस | तुषार | नीहार | तुहिन | निशाजल | शीत |
| ओहार | परदा | आवरण | आच्छादन। | ||
| औचक | यकायक | अचानक | सहसा। | ||
| औचित्य | तर्कसंगति | उपयुक्तता | तर्कसंगतता। | ||
| औजार | यंत्र | उपकरण | हथियार। | ||
| और | भिन्न | दूसरा | अन्य | पराया | अधिक ज्यादा |
| औरत | जोरू | स्त्री | घरनी | महिला | मानवी |
| औलाद | संतति | संतान | आसऔलाद | बाल | |
| औषधालय | दवाखाना | चिकित्सालय | अस्पताल | शफाखाना। | |
| कंगाल | गरीब | निर्धन | रंक | धनहीन। | |
| कंचन | सोना | स्वर्ण | कनक | कुंदन | हिरण्य। |
| कंटक | खार | काँटा | सूल। | ||
| कंदरा | खोह | गुफा | विवर | गुहा। | |
| कच | केश | बाल | कुन्तल | चिकुर | अलक |
| कटक | सेना | फौज | पलटन | लश्कर | चतुरंगिणी। |
| कण्ठ | गर्दन | ग्रीवा | गला | शिरोधरा। | |
| कद्र | सम्मान | मान | इज्जत | प्रतिष्ठा। | |
| कपड़ा | वस्त्र | मयुख | चीर | वसन | पट |
| कबूतर | रक्तलोचन | कपोत | पारावत | कलरव | हारिल। |
| कमल | अरविन्द | नलिन | उत्पल | अम्भोज | वनज |
| कमला | महालक्ष्मी | लक्ष्मी | श्री | हरप्रिया। | |
| कर्ज | ऋण | उधार | कर्जा | उधारी | कुसीद। |
| कल्पद्रुम | कल्पवृक्ष | देवद्रुम | पारिजात | मन्दार | हरिचन्दन। |
| कल्याण | परहित | भलाई | उपकार | भला। | |
| कष्ट | पीड़ा | तकलीफ | वेदना | दुःख। | |
| काक | वायस | कौआ | काग | करठ | पिशुन। |
| काग | कागा | कौआ | काक | वायस। | |
| कान | श्रुति | कर्ण | श्रुतिपटल | श्रवण | श्रोत |
| कामदेव | मनोज | मदन | अनंग | मनसिज | काम |
| कामधेनु | सुरसुरभि | सुरभि | सुरधेनु। | ||
| कायर | डरपोक | कापुरुष | बुजदिल। | ||
| कार्तिकेय | षडानन | कुमार | शरभव | स्कन्द। | |
| कालकूट | विष | जहर | गरल | हलाहल। | |
| काला | कृष्ण | श्याम | कलूटा | साँवला | स्याह। |
| किताब | ग्रन्थ | पोथी | पुस्तक। | ||
| किनारा | कूल | तीर | कगार | तट। | |
| किरण | रश्मि | गभस्ति | अंशु | अर्चि | गो |
| किरीट | मुकुट | ताज | शिरोभूषण। | ||
| किसान | भूमिपुत्र | कृषक | हलधर | खेतिहर | अन्नदाता। |
| किस्मत | विधि | होनी | नियति | भाग्य। | |
| कीर | सुग्गा | तोता | सुआ | शुक। | |
| कीर्ति | ख्याति | यश | प्रतिष्ठा | शोहरत | प्रसिद्धि। |
| कुंभ | गागर | घड़ा | घट | कलश। | |
| कुत्ता | श्रवान | श्वा | कुक्कुर। शुनक | सरमेव। | |
| कुद्ध | कुपित | नाराज | क्रोधित | क्रोधी। | |
| कुबेर | यक्षराज | कित्ररेश | धनद | धनाधिप | राजराज। |
| कृपा | करुणा | प्रसाद | अनुकम्पा | दया | अनुग्रह। |
| कृश | क्षीणकाय | दुबला | कमजोर | दुर्बल | कृशकाय। |
| कृषि | खेतीबाड़ी | किसानी | काश्तकारी। | ||
| कृष्ण | घनश्याम | राधापति | वासुदेव | माधव | मोहन |
| केवट | माँझी | मल्लाह | खेवैया | नाविक। | |
| केसरी | सिंह | शेर | नाहर | वनराज | मृगराज |
| कोयल | पिक | कोकिला | बसंतदूत | सारिका | कुहुकिनी |
| कोविद | पंडित | विद्वान | विशारद। | ||
| क्रूर | बेदर्द | बेरहम | बेदर्दी | बर्बर। | |
| क्रोध | कोप | रोष | अमर्ष | गुस्सा | आक्रोश |
| खंड | भाग | अंश | हिस्सा | टुकड़ा। | |
| खंडन करना | खंड | ||||
| खंभा | स्तम्भ | स्तूप | खंभ। | ||
| खखारना | बलगम निकालना | कफोत्सारण करना | खाँसना। | ||
| खग | द्विज | पक्षी | अण्डज | शकुनि | पखेरू। |
| खजाना | निधान | कोष | निधि | कोषाकार | संग्रह |
| खटका | चिंता | आशंका | फिक्र | अनिश्चय | अविश्वास |
| खटमल | खटकीट | मत्कुण | खटकीड़ा। | ||
| खट्टा | तुर्श | अम्ल | चुक्क। | ||
| खत | चिट्ठी | पत्र | पाती | रेखा | लकीर। |
| खतरनाक | भयावह | संकटजनक | जोखिम का | डरावना | खौफनाक |
| खतरा | डर | भय | खौफ | आशंका | खटका |
| खतरे में डालना | संकट में डालना | आपत्ति में छोड़ना | विपत्ति में डालना | जोखिम में डालना | आपदग्रस्त करना |
| खद्योत | सोनकिरवा | जुगनू | भगजोगिनी। | ||
| खबर | हालचाल | समाचार | वृतांत | संदेश | सूचना |
| खबर देना | अवगत कराना | सूचना देना | सूचित करना | जानकारी देना | इत्तला करना |
| खबरदार | सावधान | सतर्क | सजग | जागरूक | होशियार |
| खर | गर्दभ | गधा | खोता | रासभ | वैशाखनंदन। |
| खरगोश | शशा | शशक | खरहा। | ||
| खरा | बढ़िया | अच्छा | निर्दोष | शुद्ध | निष्कपट |
| खराबी | अवगुण | दोष | बुराई | अधम | खोटा |
| खरोंच | निशान | कटाव | दरार | भंग। | |
| खर्च | खपत | व्यय | इस्तेमाल | उपयोग। | |
| खल | दुष्ट | नीच | धोखेबाज | छली | कपटी |
| खलक | जगत | दुनिया | जग | विश्व | जहान। |
| खलबली | शोर | हलचल | व्याकुलता | आकुलता | व्यग्रता |
| खादिम | चाकर | नौकर | भृत्य | अनुचर। | |
| खाद्य | आहार्य | भक्ष्य | खुराक | भोजन | भोज्य साम्रगी |
paryayvachi shabd in hindi for class 5
| खाना | खाद्यय वस्तु | भोज्य सामग्री | आहार | भोजन। | |
| खामोश | मौन | चुप | शांत | मूक | अनुच्चरित |
| ख़ामोशी | चुप्पी | मौन | मूकता | निशब्दता | नीरवता। |
| खाल | चमड़ा | चाम | त्वचा | चर्म | चमड़ी |
| खाली | रीता | रिक्त | खोखला | केवल | कोरा |
| खालीपन | शून्यगर्भता | शून्यता | निर्जनता | रिक्क्ता | निस्तब्धता |
| खाविंद | मियाँ | पति | भर्तार | बालम | साजन |
| खास | मुख्य | विशेष | प्रधान | निजी | आत्मीय |
| खिन्न | चिंतित | व्यथित | विकल | व्यग्र | व्याकुल |
| खीझ | कुढ़न | चिढ | झुँझलाहट | झल्लाहट | रोष। |
| खीझना | ठुनकना | झुँझलाना | झल्लाना | चिढ़ना। | |
| खुदगर्ज | मतलबी | स्वार्थी | स्वार्थपरायण। | ||
| खुदा | रहीम | राम | रहमान | अल्लाह | परवरदिगार। |
| खुश | हर्षोत्फुल्ल | सानंद | हर्षजनक | हर्षित | आनंदित |
| खुशबूदार | सुगंधित | सुवासित | सुरभित | सुगंधपूर्ण। | |
| खुशामद करना | चाटुकारिता करना | ||||
| खूँखार | निर्दय | क्रूर | निर्मम | जालिम | भयानक |
| खूँटी | टंगनी | मेख | कील। | ||
| खून | लहू | रक्त | शोणित | रुधिर। | |
| खूनी | हत्यारा | रक्तपिपासु | कातिल | हिंसक। | |
| खूबसूरती | मनोहरता | लावण्य | सुन्दरता | रमणीयता | कांति |
| खेती | कृषिकर्म | कृषि | किसानी | काश्त | कृषिकार्य |
| खेद | दुःख | ग्लानि | रंज | शोक | मनोव्यथा |
| खोज | अनुसंधान | तलाश | अविष्कार | अन्वेषण | शोध |
| खोजना | जाँच | मालूम करना | |||
| खोजने वाला | अन्वेषणकर्त्ता | अनुसंधानकर्त्ता | तलाश करने वाला। | ||
| खोटा | मिलावटी | अशुद्ध | दूषित | विकृत | बनावटी |
| ख्याल | विचार भाव | ध्यान | सम्मति | आदर | लिहाज |
| गंभीर | गहरा | अथाह | अतल | घना | गहन |
| गणेश | गजानन | विनायक | गौरीनंदन | मूषकवाहन | गजवदन |
| गति | वेग | चाल | रफ़्तार | गमन | हरकत |
| गतिशील | अस्थिर | चल | चलनशील | चलंत | चलता |
| गदहा | गर्दभ | खर | धूसर | रासभ | बेशर |
| गन्ना | इक्षु | ईख | उक्षु | ऊख। | |
| गर्भ | गर्भपिण्ड | भ्रूण | अर्भ | अर्भक। | |
| गर्म | उत्तप्त | उष्ण | तप्त | ज्वलंत। | |
| गहन | दुर्गम | अभेद्य | घना | निविड़ | सघन |
| गाड़ी | सवारी | शकट | वाहक | यान | वाहन |
| गाफिल | बेपरवाह | बेखबर | असावधान। | ||
| गाली | दुर्वचन | अपशब्द | अशिष्ट | ||
| गिरवी रखना | रेहन रखना। | बंधक रखना | |||
| गिरावट | अधःपात | अपकर्ष | पतन | अधः पतन | अपकर्षण। |
| गिरि | मेरु | पहाड़ | शैल | महीधर | धराधर |
| गीला | अशुष्क | आर्द्र | सिक्त | तर | नम |
| गुड़िया | पुत्तलिका | पुत्रिका | पांचालिका | पुतली। | |
| गुण | खूबी | विशेषता | योग्यता | निपुणता | प्रवीणता |
| गुप्त | अप्रत्यक्ष | छिपा हुआ | परोक्ष | अप्रकट | गोपित |
| गुरु | आचार्य | शिक्षक | उपाध्याय। | ||
| गुलछर्रे उड़ाना | आमोद | ||||
| गुलाम | सेवक | दास | नौकर | अनुचर | परतंत्र |
| गुलामी | परतंत्रता | दासता | परवशता। | ||
| गेहूँ | गोधूम | कनक | गंदुम। | ||
| गोबरगणेश | अनाड़ी | मूर्ख | बेवकूफ | जड़। | |
| गोरा | धवल | गौर | श्वेतपूर्ण | हिमवर्ण। | |
| ग्राह | घड़ियाल | मगरमच्छ | मगर | झषराज। | |
| ग्वालिन | गोपी | अहिरिन | गोपवधू। | ||
| घटक | घड़ा | कलश | कुम्भ | संघटक | कारक |
| घटना | माजरा | वाकया | मामला। | ||
| घना | सघन | घन | घनीभूत | घनघोर | गझिन |
| घपला | गोलमाल | गड़बड़ी | घोटाला। | ||
| घर | आवास | आलय | गेह | गृह | निकेतन |
| घरेलू | हिला | ||||
| घाट | घट्ट | भरणतट | नदीतट अवस्थानतट। | ||
| घाटा | टोटा | हानि | नुकसान। | ||
| घुटना | घुटिक | ठेघुँना | साँस रुकना। | ||
| घुमक्कड़ | पर्यटक | भ्रमणशील | यायावर। | ||
| घुमाना | फेरा देना | चक्कर देना | नचाना | गोलाई में चलाना | सैर कराना |
| घृणाजनक | घनौना वितृष्णाजनक | घृणात्मक | कुत्सित | विरक्तिकर | वमनोत्पादक |
| घृणापूर्ण | तिरस्कारी | अवज्ञासूचक | घृणित | तिरस्कारपूर्ण | अवमानी |
| घोषणा | ऐलान | उद्घोषण | सूचना | विज्ञप्ति | अधिसूचना |
| चंडी | अंबा | दुर्गा | काली | कालिका | जगदंबिका |
| चंदन | गंधसार | गंधराज | मलयज। | ||
| चकराना | सिर घूमना | चक्कर खाना | घूमना | फिरना | घूमता |
| चढ़ाव | आरोहन | आरोहण | प्ररोहण | आरोह। | |
| चतुर | निपुण | विज्ञ | नागर | पटु | कुशल |
| चतुरानन | ब्रह्मा | विधाता | सृष्टा | सृष्टिकर्ता। | |
| चना | रहिला | चणक | छोला। | ||
| चमक | ज्योति | प्रकाश | रोशनी | दमक | प्रभा |
| चरित्र | चाल | ||||
| चरित्रहीन | दुश्चरित्र | चरित्रभ्रष्ट | अनैतिक | दुराचारी | कामुक |
| चहल | धूमधाम | आनंदोत्सव | चहल | ||
| चांडाल | श्वपच | अंत्यज | शुद्र | अस्पृश्य | अछूत |
| चारु | मनोहर | कमनीय | आकर्षक | खूबसूरत। | |
| चाल | वेग | गति | रफ़्तार | आचरण | चाल |
| चावल | धान | तंदुल | भात। | ||
| चिकित्सालय | दवाखाना | अस्पताल | शफाखाना | औषधालय। | |
| चिन्ता | फिक्र | ध्यान | सोच | ऊहापोह | परवाह |
| चिन्ह | निशान | लक्षण | छाप | पहचान | संकेत |
| चीख | आक्रंदन | क्रंदन | कर्कशनाद | चीत्कार | चिल्लाहट |
| चीज | वस्तु | पदार्थ | द्रव्य। | ||
| चीनी | शक़्कर | शर्करा | खांड। | ||
| चुगली | प्रवाद | परिवाद | कुत्सा | निंदा | द्वेषपूर्ण |
| चूहा | मूषक | मूसा | मुसटा | उंदुर। | |
| चेतना | होश | चेत | ज्ञान | मनोज्ञान | संज्ञा |
| चेहरा | आनन | शक्ल | मुख | मुखड़ा। | |
| चोरी | चौर्य | स्तेय | मोष | प्रमोष। | |
| चौक | सेहन | आँगन | चबूतरा | चौहट्टा। | |
| चौकन्ना | सजग | सचेत | सावधान | जागरूक | चौकस। |
| चौकसी | निगहबानी | निगरानी | सावधानी | होशियारी सजगता | सर्तकता। |
| छँटनी | छँटाई | कटौती | काट | ||
| छतरी | छाता | छत्र | छत्ता। | ||
| छाती | वक्ष | सीना | वक्षस्थल | उर | उरोज |
| छानबीन | पूछताछ | जाँच | खोज | अन्वेषण | शोध |
| छाया | छाँव | छाँह | परछाई | प्रतिबिम्ब | प्रतिकृति |
| छिछला | अल्पमति | अल्पबुद्धि | तुच्छ | ओछा | उथला |
| छिछोरापन | क्षुद्रता | ओछापन | तुच्छता | लघुता | नीचता। |
| छिद्र | रंध्र | छेद | सूराख | बिल | गड्ढ़ा |
| छिन्न | भिन्न | ||||
| छींटाकशी | व्यंग्य | ताना | फब्ती | कटाक्ष। | |
| छीछालेदर | दुर्दशा | दुर्गति | फजीहत | किरकिरी। | |
| छुट्टी | फुर्सत | अवकाश | रुखसत | विश्राम | विराम |
| छूट | छुटकारा | मुक्ति | निस्तार | सुविधा | सहूलियत |
| छैला | बाँका | सजीला | शौकीन। | ||
| छोर | पराकोटि | सीमा | अत्यंत | अंत | नोक |
| छोह | स्नेह | ममता | प्रेम | दया | कृपा |
| जंग | संग्राम | लड़ाई | समर | युद्ध। | |
| जईफी | बुढ़ापा | वृद्धावस्था | बुजुर्गी। | ||
| जगाना | चेष्टायुक्त करना | सक्रिय बनाना | प्रबुद्ध करना | चेतन बनाना | जागरूक करना |
| जटिल | पेंचदार | पेचीला | उलझा हुआ | कठिन | विकट |
| जनसेवक | पदाधिकार | अधिसेवक | लोकसेवक | लोकाचारी। | |
| जन्नत | सुरधाम | स्वर्ग | बैकुंठ | सुरलोक | हरिधाम। |
| जन्म | उद्भव | उत्पत्ति | प्रसूति | जीवन | आरम्भ |
| जन्मजात | जन्मगत | जन्मज | सहज | वंशगत | स्वाभाविक |
| जन्मांध | अंधा | सूरदास | आँधरा | नेत्रहीन। | |
| जबह | हत्या | वध | कत्ल | खून। | |
| जमीन | भू | धरती | भूमि | पृथ्वी | धरा |
| जय | फतह | जीत | विजय। | ||
| जल | अमृत | मेघपुष्प | सलिल | वारि | नीर |
| जवानी | यौवन | युवावस्था | तारुण्य | तरुणाई। | |
| जहर | कालकूट | गरल | माहुर | विष । | |
| जहरीला | जहर भरा | जहर मिला | विषैला | विष भरा | विषयुक्त |
| जहीन | अक्लमंद | बुद्धिमानी | मेधावी | मेधावान | तीक्ष्ण बुद्धि। |
| जाँघ | जानु | उरु | जघन | जंघा | रान। |
| जागरूक | सावधान | प्रबुद्ध | सचेत | खबरदार | चेतन |
| जादू | माया | इंद्रजाल | कौतुक | चमत्कार | वशीकरण |
| जानकार | विज्ञ | परिचित | निपुण | कुशल | प्रवीण। |
| जानकी | वैदही | सीता | जनकसुता | मिथिलेशकुमारी | जनकतनया |
| जानलेवा | घातक | प्राणान्तक | प्राणघातक | मारक। | |
| जालसाजी | कपट | षड्यंत्र | जाल | धोखाधड़ी | ठगी। |
| जालिम | क्रूर | पाशविक | निर्दय | हिंसक | बर्बर |
| जिंदगी | जीवन | जिंदगानी | हयात। | ||
| जिम्मा | उत्तरदायी | दायित्व | जवाबदेही | जिम्मेवारी | उत्तरदायी। |
| जिम्मेदार | उत्तरदेय | उत्तरदायी | उत्तरदाता | जिम्मेवार | जवाबदेह। |
| जिल्लत | तिरस्कार | अपमान | अनादर | तौहीन | बेइज्जती। |
| जी | दिल | मन | चित्त | हिम्मत | जीवट |
| जुलाब | दस्तावर। | रेचक | |||
| जुलाहा | कोली | बुनकर | कोरी। | ||
| जूता | उपानह | पदत्राण | पादुका | पनही | चर्मपादुका। |
| जैसे | जिस तरह से | उसी तरह से | ज्यों ही | जिस प्रकार। | |
| जोंक | जलूका | रक्तपा | जलाका | जलोका | जलौका। |
| जोकर | विदूषक | वैहासिक | ठिठोलिया | भाँड | मसखरा |
| जोखिम उठाना | आग में कूदना | आग से खेलना | अंगारों पर पैर रखना | तलवार की धार पर चलना | ओखली में सिर देना |
| जोर | शक्ति | बल | ताकत | ऊर्जा | वश |
| जोहड़ | तलैया | तालाब | तड़ाग | सरोवर | जलाशय। |
| ज्ञानी | सुविज्ञ | विद्वान | आलिम | विवेकी | ज्ञानवान। |
| ज्येष्ठ | बड़ा | जेठा | अग्रज। | ||
| ज्योतिषी | गणक | दैवज्ञ | भविष्यवक्ता | खगोलज्ञ। | |
| ज्वाला | लौ | लपट | अग्निशिखा | ज्योति | शिखा |
| झंझा | आँधी | अंधड़ | बवंडर | झंझावत | तूफान। |
| झटकना | मार लेना | छीनना | लूट लेना | हथिया लेना | ऐंठना। |
| झटपट | तीव्रता से | वेगपूर्ण | तुरंत | जल्दी से | तेजी से। |
| झड़प | झगड़ा | झंझट | तू | ||
| झण्डा | पताका | ध्वजा | केतु। | ||
| झरना | स्रोत | उत्स | प्रपात | निर्झर | प्रस्त्रवण। |
| झाँसा | धोखा | दगा | फरेब | ठगी। | |
| झिझक | अनिर्णय | दुविधा | असमंजस | संकोच | हिचकिचाहट |
| झींगुर | झिल्ली | घुरघुरा | जंजीरा | झिल्लिका। | |
| झींसी | जलकण। | फुहार | |||
| झुंड | गिरोह | समूह | समुदाय | जत्था | गण |
| झूठा | अप्रकृत | मिथ्या | अवास्तव | नकली | बनावट |
| झूमना | हिलना | काँपना | डोलना | लहराना | झोंका |
| झोंकना | ढकेलना | फेंकना | गिराना | डालना | घुसेड़ना। |
| झोंपड़ी | पर्णशाला | पर्णकुटी | कुटी | कुटिया | कुटीर |
| टंटा | लफ़ड़ा | झगड़ा | पचड़ा | झंझट | उपद्रव |
| टकराना | भिड़ना | टक्कर खाना | चोट खाना | लड़ जाना | ठोकर खाना। |
| टका | रुपया | सिक्का | धन | द्रव्य। | |
| टक्कर | लड़ाई | मुठभेड़ | मुकाबला। | ||
| टसुआ | अश्रु | अश्क | आँसू। | ||
| टहलुआ | सेवक | नौकर | खिदमतगार। | ||
| टाँकना | नत्थी करना | लगाना | जोड़ना | सिलाई करना | अटकाना |
| टाँका | सीवन | सिलाई | चिप्पी | जोड़। | |
| टाँग | पैर | पाँव | टंक। | ||
| टालमटोल | हीला | ||||
| टिकट | प्रमाणपत्र | प्रवेशपत्र | अधिकार पत्र। | ||
| टिका हुआ | सहारा लिए हुए। | अवलंबित | |||
| टिमटिमाना | चमचमाना | झिलमिलाना | जगमगाना। | ||
| टीस | पीड़ा | शूल | वेदना | कसक | चुटकी |
| टेढ़ा | टेढ़ा | कुटिल | |||
| टेर | बुलावा | ||||
| टोकरी | झपोली | झाँपी | डलिया | चँगेरी | खाँची। |
| ठंड | शीत | ठंड | सर्दी। | ||
| ठंडा | सर्द | शीतल | शांत | गम्भीर | सुस्त |
| ठग | छलिया | छली | फ़रेबी | वंचक | धूर्त |
| ठटरी | पंजर | कंकाल | अस्थिपंजर | ठठरी। | |
| ठहरना | थमना | रुकना | टिकना | विराम | स्थित होना |
| ठहाका | अट्टहास | कहकहा | खिलखिलाना। | ||
| ठाकुरद्वारा | देवालय | मंदिर | शिवाला | देवस्थान। | |
| ठाट | तड़क | ||||
| ठिठुरना | काँपना | शीत लगना | थरथराना | सिकुड़ना। | |
| ठिठोली | फबती | चुहल | व्यंग्य | मजाक | उपहास |
samanarthi shabd in hindi
| ठुड्डी | हनु | ठुड्डी | चिबुक | ठोड़ी। | |
| ठेका | प्रस्ताव | निविदा | टेण्डर | संविद | जिम्मा |
| ठेठ | निरा | निपट | बिल्कुल। | ||
| ठेलना | बढ़ाना | खिसकाना | ढकेलना | धकियाना | सरकाना। |
| ठेस | आघात | चोट | धक्का। | ||
| डंडा | छड़ी | सोंटा | लाठी। | ||
| डकारना | गरजना | डकार लेना | दहाड़ना। | ||
| डर | धाक | आतंक | रौब | त्रास | खौफ |
| डरा हुआ | आतंकित | आशंकित | भयभीत | भयग्रस्त | त्रस्त। |
| डराना | भयभीत करना | आतंकित करना | हतोत्साहित करना | भयातुर करना | थर्रा देना। |
| डरावना | भयंकर | भयावह | भयानक | भयप्रद | विकराल |
| डाँवाडोल | गतिशील | अस्थिर | परिवर्तनशील | विचलित | डगमगाता हुआ। |
| डाका डालना | लूटमार करना | अपहरण | लूटना | डाकाजनी। | |
| डाली | उपहार। | भेंट | |||
| डाह | ईर्ष्या | द्वेष | जलन | कुढ़न। | |
| डील | डौल | ||||
| डोरा | डोर | धागा | तागा | सूत्र | सूत |
| डोरी | रस्सी | डोर | सुतली | ताँत | जेवरी। |
| ढब | रीति | ढंग | तरीका | ढर्रा। | |
| ढहाना | खंडकरण करना | उद्ध्वस्त करना | तोड़ | ||
| ढाँचा | ठठरी। | पंजर | |||
| ढिग | निकट | समीप | पास | आसन्न। | |
| ढिबरी | चिराग | दीया | डिबिया | लैंप। | |
| ढिलाई | सुस्ती | ढीलापन | आलस्य। | ||
| ढीला | ढाला | ||||
| ढूँढ | तलाश। | खोज | |||
| ढेर | पिंड | राशि | पुंज | बहुत | ज्यादा |
| ढोर | मवेशी। | चौपाया | |||
| ढोल | ढोलक | ढोलकी | पटह | प्रणव। | |
| तंगदस्त | गरीब | तंगहाल | फटेहाल | निर्धन। | |
| तंद्रा | झपकी | अर्धनिद्रा | आलस्य | थकावट। | |
| तकलीफ | दुःख | कष्ट | पीड़ा | क्लेश | दर्द |
| तड़ित | बिजली | विद्युत | दामिनी | सौदामिनी | गाज। |
| तथागत | सिद्धार्थ | बुद्ध | बोधिसत्व | गौतम। | |
| तनिक | थोड़ा सा | जरा सा | तिल भर | चुटकी भर | रत्ती भर। |
| तनु | पतला | दुबला | अल्प | थोड़ा | कम |
| तपस्वी | मुनि | तापस | संन्यासी | व्रती | योगी |
| तपेदिक | दिक | टी.बी. | यक्ष्मा | राजयक्ष्मा। | |
| तमारि | सूर्य | सूरज | दिवाकर | दिनकर | आदित्य |
| तरंग | ऊर्मि | लहर | उल्लोल | हिलोर | कंपन |
| तरकारी | सालन | शाक | सब्जी। | ||
| तरनी | नाव | नौका | किश्ती | नैया। | |
| तसल्ली | ढाढ़स | दिलासा | सांत्वना। | ||
| तहजीब | सभ्यता | संस्कृति | तमद्दुन। | ||
| ताकना | घूरना | देखना | निहारना। | ||
| तादाम्य | ऐक्य | ऐकात्म्य | एकात्मता | अभिन्नता | समरूपता |
| तान | फैलाव | खींच | विस्तार | लय | स्वर |
| तामरस | पंकज | कमल | सरसिज | नीरज | पुण्डरीक |
| तारा | सितारा | नक्षत्र | तारक | किस्मत | भाग्य |
| तारीख | दिनांक | तिथि | मिति। | ||
| तालमेल | समध्वनि | सामंजस्य | स्वरसंगति | स्वरैक्य। | |
| तालाब | जलाशय | सरोवर | सर | पुष्कर | ह्रद |
| तिजारत | व्यापार | व्यवसाय | सौदागरी। | ||
| तिमिर | अंधकार | तम | अंधेरा | तमिस्त्रा। | |
| तिरिया | औरत | स्त्री | महिला | ललना। | |
| तीर | बाण | शर | विशिख | शिलीमुख | अनी |
| तीव्र | तीक्ष्ण | तेज | प्रखर | कटु | कडुवा |
| तुंग | उन्नत | ऊँचा | उग्र | तीव्र | प्रधान |
| तुच्छ | सारहीन | खोखला | निःसार | अल्प | थोड़ा |
| तुला | काँटा | तराजू | धर्मकाँटा। | ||
| तूफान | झंझा | आंधी | चक्रवात | तीव्रगति। | |
| तैयार | तत्पर | उद्यत | प्रस्तुत | कटिबद्ध | मुस्तैद |
| तोता | सूआ | शुक | कीर | प्रियदर्शन | सुग्गा |
| त्रुटि | न्यूनता | कमी | अभाव | अशुद्धि | भूल |
| त्वचा | चमड़ा | चर्म | चमड़ी | खाल। | |
| थंभ | खंभा | खंभ | स्तम्भ। | ||
| थका माँदा | श्रान्त | क्लान्त | परिश्रान्त | थका हुआ | उकताया हुआ। |
| थकान | श्रांति | थकावट | थकन | परिश्रांति | क्लांति। |
| थप्पड़ | झापड़। | तमाचा | |||
| थाह | सीमा | अंत | हद | पता | परिचय |
| थोबड़ा | मुँह | मुखड़ा | थूथन। | ||
| दंग | चकित | विस्मित | घबराहट | भौचक्का। | |
| दंगा | उत्पात | उपद्रव | शोरगुल | लड़ाई | झगड़ा |
| दनुज | दानव | असुर | दैत्य | राक्षस | निशाचर। |
| दफा | आवृत्ति | बेर | बार। | ||
| दफ्तर | आफिस। | कार्यालय | |||
| दया | अनुग्रह | अनुकंपा | करुणा | कृपा | प्रसाद |
| दयाहीन | बेदर्द | ह्रदयहीन | संवदेनाशून्य | अकरुण | बेरहम |
| दरख्त | तरु | वृक्ष | पेड़ | विटप | द्रुम। |
| दरार | निर्धन | रंक | कंगाल | दीन | गरीब |
| दरिद्र | ग़रीब | निर्धन | रंक | कंगाल | दीन। |
| दरियादिल | दानी | उदार | दानशील | फ़राख़दिल। | |
| दर्जा | पद | श्रेणी | पदवी | हद | सीमा |
| दर्प | अहंकार | घमंड | गर्व | अभिमान | उदंडता |
| दल | पत्ता | पत्र | पंखुड़ी | समूह | झुंड |
| दलना | कुचलना | पीसना | मसलना | नष्ट करना | ध्वस्त करना |
| दशरथ | कौशलपति | अवधेश | दशस्यंदन | रावण। | |
| दस्ता | सोंटा | डंडा | छड़ी | टुकड़ी | दल |
| दस्तावेज | प्रलेख | अधिकारपत्र | प्रपत्र | क़ानूनी | कागज। |
| दस्तूर | रीति | ||||
| दाँत | रदन | दशन | रद | द्विज | दन्त |
| दाई | धाय | धात्री | उपमाता | आया। | |
| दादुर | मंडूक | मेंढक | भेक। | ||
| दावा | मुकदमा | अधिकार | जोर | गर्व | घमंड। |
| दास | चाकर | नौकर | सेवक | परिचारक | अनुचर |
| दिखावटी | दिखाऊ। | दर्शनार्थ | |||
| दिन | याम | दिवस | दिवा | वार | प्रमान |
| दिलावर | साहसी | बहादुर | वीर | उत्साही | साहसिक |
| दिवंगत | मृत | स्वर्गीय | मरहूम | परलोकवासी। | |
| दिशा | तरफ | ओर | दिक् | जानिब। | |
| दीक्षा | मंत्रोपदेश | गुरुमंत्र | उपनयन | संस्कार। | |
| दीदा | नयन | नेत्र | आँख | चक्षु। | |
| दीर्घ | लंबा | बड़ा | विशाल | बड़ा | ऊँचा |
| दीवाली | दीपमाला | दीपावली | दीपमालिका | दीपोत्सव। | |
| दुःशील | अभद्र | अविनीत | अशिष्ट | उद्दंड। | |
| दुर्जन | खल | दुष्ट | शठ | असाधु | पतित |
| दुर्दशा | दशा | बुरी | खराब | हालत | अवस्था |
| दुर्भिक्ष | दुकाल | अकाल | दुष्काल | सूखा। | |
| दुश्मन | वैरी | रिपु | अरि | शत्रु | बैरी। |
| दुष्कर | दुसाध्य | कठिन | दूभर | मुश्किल। | |
| दुष्ट | नीच | पापी | दुर्जन | अधम | खल |
| दूध | दोहज | दुग्ध | पीयूष | क्षीर | पय |
| दूर | पृथक | परे | अलग | भिन्न। | |
| दृढ | मजबूत | पुष्ट | कड़ा | शक्तिशाली | स्थायी |
| दृष्टि | बारिश | वर्षा | मेघ | बरसात। | |
| देव | देवता | अमर | सुर | निर्जर | वृन्दारक |
| देवता | देव | अमर | सुर | त्रिदिवेश | विश्वरूप |
| देववाला | देवांगना | देववधू | अप्सरा | मेनका। | |
| देशाटन | विहार | यात्रा | पर्यटन | देशभ्रमण। | |
| देहाती | ग्रामीण | ग्रामवासी | ग्राम्य। | ||
| दैत्य | इंद्रारि | असुर | दनुज | दानव | दितिसुत |
| दोगला | वर्णसंकर | संकर | हरामी | अधर्मज। | |
| दोष | ऐब | अवगुण | खराबी | विकार | खामी |
| द्रव्य | वित्त | धन | सम्पदा | विभूति | दौलत |
| द्रोपदी | कृष्णा | पांचाली | याज्ञसेनी | सैरंध्री | द्रुपदसुता। |
| द्वंद्व | कशमकश | दुविधा | उधेड़बुन। | ||
| द्वैत | युगल | जोड़ा | द्वय | यमल | युग |
| धक्का | ठोकर | टक्कर | आघात | झोंका | संकट |
| धन | संपत्ति | दौलत | सम्पदा | वित्त। | |
| धनंजय | सव्यसाची | अर्जुन | पार्थ | गुड़ाकेश | बृहन्नला। |
| धनु | पिनाक | धनुष | शरासन | कोदंड | कमान |
| धनुर्धर | धन्वी | कमनैत | धनुष्मान | धानुष्क। | |
| धनुष | शरासन | चाप् | कमान | कोदंड | पिनाक |
| धन्यवाद | शुक्रिया | आभार | मेहरबानी | वाहवाही | प्रशंसा |
| धरोहर | जमा | अमानत | प्रतिभूति | निक्षेप | गिरवी |
| धवल | उजला | श्वेत | सफेद | निर्मल | स्वच्छ |
| धात्री | उपमाता | धाय | आया | दाई। | |
| धान | चाउर | चावल | तंदुल | शालि | व्रीहि। |
| धाम | मकान | घर | गृह | तीर्थ | देवस्थान |
| धार | किनारा | तेज | तेज | नोंक | सिरा |
| धी | दिमाग | अक्ल | बुद्धि | मति | प्रज्ञा |
| धुंध | कुहासा | कोहरा | नीहार। | ||
| धुन | झुकाव | लगन | लगाव | तरंग | लहर |
| धूम | ठाटबाट | हल्ला | समारोह | उत्सव | आयोजन |
| धूमकेतु | उल्का। | पुच्छल तारा | |||
| धृष्ट | बेहया | निर्लल्ज | ढीठ | उद्दंड | गुस्ताख़। |
| धेनु | गाय | गऊ | गैया | गौ | गोमाता |
| धोखा | भुलावा | छल | भ्रम | संदेह | कपट |
| धोखेबाज | मक्कार | कपटी | ठग | कुटिल | चालबाज। |
| ध्येय | अभिप्राय | प्रयोजन | लक्ष्य | मकसद | उद्देश्य। |
| ध्वज | निशान | चिन्ह | अंक | झंडा | पताका |
| ध्वस्त | भग्न | खंडित | टूटा | ||
| नंगा | वस्त्रहीन | नग्न | दिगम्बर | निर्लल्ज | बेशर्म |
| नंदन | पुत्र | लड़का | बेटा | स्वर्ग | सुरवाटिका |
| नंबर | संख्या | अंक | गणना | गिनती। | |
| नक्षत्र | तारिका | उडु | नखत | जुन्हाई। | |
| नगपति | पर्वतराज | हिमालय | पर्वतेश्वर | नगेश | नगेंद्र |
| नजर | निगाह | दृष्टि | कृपादृष्टि | दयादृष्टि | निगरानी |
| नजीर | दृष्टांत | मिसाल | उदाहरण। | ||
| नटी | अभिनेत्री | नर्तकी | मंचनायिका | मंचतारिका। | |
| नम | तर | गीला | आर्द्र | भींगा हुआ। | |
| नमकीन | लावणिक | नमकयुक्त | लवणमय | लवणयुक्त। | |
| नया | नव | नूतन | नवीन | नव्य। | |
| नर | मानव | जन | मनुष्य | पुरुष | मर्त्य |
| नर्क | यमपुर | यमलोक | नरक | यमालय। | |
| नवयुवक | तरुण | नौजवान | किशोर | कुमार | वर्धमान |
| नसैनी | सीढ़ी | जीना | सोपान। | ||
| नाऊ | हजाम | हज्जाम | क्षौरकार | नाई | नाऊठाकुर। |
| नाम | अभिख्या | संज्ञा | अभिधान | शीर्षक | प्रसिद्धि |
| नामर्द | नपुंसक | क्लीव | पुंसत्वहीन। | ||
| नामी | प्रख्यात | विख्यात | प्रसिद्धि | मशहूर | लब्धप्रतिष्ठ |
| नाश | अवनति | पतन | गिरावट | विध्वंस | संहार |
| नाहर | सिंह | शेर | मृगराज | मृगेंद्र | केसरी |
| निंदा | फटकार | दोषारोपण | बुराई | भर्त्सना। | |
| निकट | समीप का | पास का | पास | ||
| निकम्मा | निठल्ला | बेकार | निखट्टू | गोबरगणेश | मिट्टी का माधो। |
| निखट्टू | आलसी | निकम्मा | अकर्मण्य | निठल्ला। | |
| निगोड़ा | बेकार | अकर्मण्य | निठल्ला | अभागा | भाग्यहीन |
| निडर | निर्भीक | निर्भय | निःशंक | दिलेर | साहसी |
| निढाल | थका | ||||
| नित्य | अमर | शाश्वत | अनश्वर | अमर्त्य | अविनाशी |
| निपट | खाली | विशुद्ध | एकमात्र | एकदम | सरासर |
| निपुण | चतुर | कुशल | अनुभवी | योग्य | काबिल |
| निभृत | निर्जन | एकांत | जनशून्य | विजन | वीरान |
| निरंतर | अनवरत | अटूट | अविरल | अविराम | आठों पहर। |
| निरपेक्ष | बेफिक्र | लापरवाह | निरालंब | निराश्रित | अलग |
| निरर्थक | अर्थहीन | बेकार | अर्थशून्य | निष्फल | व्यर्थ |
| निराला | अनोखा | अनूठा | अपूर्व | अद्भुत | अद्वितीय। |
| निरोध | अवरोध | रोक | रुकावट। | ||
| निर्जीव | निष्प्रभाव | सारहीन | मुर्दा | प्राणरहित | प्राणहीन |
| निर्धन | दरिद्र | धनहीन | दीन | रंक | कंगाल |
| निर्बल | निःशक्त | कमजोर | क्षीण | दुर्बल | दुबला |
| निर्मल | पवित्र | शुद्ध | निर्दोष | साफ | स्वच्छ |
| निवेदन | अनुनय | विनय | विनती | प्रार्थना | गुजारिश |
| निशाकर | शशि | चंद्रमा | चांद | कुक्कुट | मुर्गा। |
| निशाचर | असुर | राक्षस | दैत्य | दानव | अमानुष। |
| निष्ठा | श्रद्धा | विश्वास | यकीन | प्रवृति | लगाव। |
| निष्पत्ति | समाप्ति | इति | पूर्णता | सिद्धि। | |
| निस्तब्धता | सन्नाटा | ख़ामोशी | शांति | नीरवता। | |
| नीरस | बेरस | फीका | बेजायका | अस्वाद। |
samanarthi shabd in hindi
| नीलम | असिरत्न | नीलमणि | शनिप्रिय | इंद्रनील | नील |
| नुकसान | तीक्ष्णाग्र | कंटाग्र | निशित | नोकदार | नोक वाला। |
| नूतन | नवीन | नया | ताजा | अभिनव | आधुनिक। |
| नूर | आलोक | आभा | कांति | तेज | प्रकाश। |
| नौबत | दशा | हालत | अवस्था | दुर्दशा | दुर्गति |
| न्यायाधीश | न्यायमूर्ति | न्यायकर्त्ता | जज | धर्माधिकारी। | |
| न्यायालय | कचहरी | अदालत | कोर्ट। | ||
| पंक | कीच | कीचड़ | कर्दम | चहला। | |
| पंकज | राजीव | कमल | पद्म | सरोज | नलिन |
| पंकिल | गंदा | गंदला | मलिन | मैला | कीचयुक्त। |
| पंगु | लंगड़ा | अपाहिज | विकलांग | अपंग। | |
| पंथी | राही | पथिक | बटोही | समर्थक | धर्मालंबी। |
| पक्ष | पाख | डैना | पखवारा | दल | वर्ग |
| पगड़ी | मुरैठा | पगिया | साफा | प्रतिष्ठा | मान |
| पटरानी | महारानी | स्त्री | राजमहिषी | राजपत्नी | बड़ी रानी। |
| पटु | चतुर | कुशल | चालक | होशियार | मक्कार |
| पड़ौसी | निकटस्थ | समीपवर्ती | निकटवर्ती | पास का | पड़ौस का। |
| पतंग | सूरज | सूर्य | भास्कर | फतिंगा | पतंगा |
| पतला | झिनझिना | महीन | दुर्बल | निर्बल | कमजोर |
| पताका | ध्वजा | झंडा | ध्वज | तोरण | झंडी। |
| पति | वल्लभ | भर्ता | स्वामी | प्राणाधार | प्राणप्रिय |
| पत्ता | किसलय | पत्र | दल | पत्रक | पल्ल्व |
| पत्नी | दारा | भार्या | बेगम | कलत्र | प्राणप्रिया |
| पत्रा | पंचांग | तिथिपत्र | जंत्री | वर्क | चद्दर |
| पथ | मार्ग | मग | राह | पंथ | रास्ता। |
| पथ्य | आहार। | उपयुक्त | |||
| पदक | उपाधि | सम्मानजनक | मेडल। | ||
| परंतु | किन्तु | पर | लेकिन | मगर। | |
| परदा | ओझल | आड़ | छिपाव | परत | गुप्तता |
| परमार्थ | भलाई | उपकार | परोपकार | मोक्ष | निर्वाण। |
| परम्परा | रिवाज | रीति | प्रथा | रूढ़ि | परिपाटी। |
| पराया | और | दूसरा | अन्य | गैर | बेगाना। |
| परिचय | पहचान | ज्ञान | मेल | मुलाकात | जानकारी। |
| परिणय | विवाह | शादी | ब्याह | पाणिग्रहण। | |
| परिणाम | निष्कर्ष | नतीजा | फल | अंजाम। | |
| परिताप | ताप | जलन | गर्मी | दुःख | क्लेश |
| परितोष | तृप्ति | संतोष | संतुष्टि | प्रसन्नता | ख़ुशी |
| परिपाटी | सिलसिला | क्रम | श्रेणी | रीति | शैली |
| परिवर्तन | हेरफेर | बदलाव | तबदीली | फेरबदल। | |
| परिश्रमी | उद्योगी | क्रियाशील | उद्यमी | मेहनती | पुरुषार्थी |
| परिष्कार | सफाई | शुद्धि | संस्कार | स्वच्छ्ता | संस्कार |
| परोपकार | भलाई | हित | उपकार | कल्याण | दान |
| पवन | हवा | वायु | प्राण | अनल | श्वास |
| पवित्र | विमल | अमल | शुद्ध | निर्मल | साफ |
| पसोपेश | असमंजस | दुविधा | आगा | ||
| पस्त | हारा हुआ | पराजित | थका हुआ | दबा हुआ | झुका हुआ। |
| पहनावा | पहिनावा | पहरावा | पोशाक | परिधान | लिबास। |
| पहेली | मुअम्मा | प्रहेलिका | मुकरी | कूटप्रश्न | बुझौवल। |
| पाखंड | आडम्बर | ढोंग | मिथ्याचार | प्रपंच | छल |
| पागल | बावला | मतिभ्रष्ट | नासमझ | सनकी | मत्त |
| पाट | सिंहासन | राजगद्दी | चौड़ाई | फैलाव | विस्तार |
| पाठशाला | विद्यापीठ | स्कूल | विद्यालय | मदरसा। | |
| पातक | गुनाह | पाप | अघ | कल्मष। | |
| पाप | अपकृति | अपकर्म | अधर्म | कुधर्म | कुकर्म |
| पामर | कमीना | दुष्ट | पापी | नीच | पातकी |
| पारावर | सागर | समुद्र | जलधि | जलनिधि | सीमा |
| पार्थक्य | अलगाव | पृथकता | भेद | प्रभेद | भिन्नता |
| पालन | लालन | ||||
| पाषाण | प्रस्तर | पत्थर | शिला | पाथर | पाहन। |
| पास | दिशा | तरफ | निकटता | निकट | नजदीक |
| पाहुना | अतिथि | मेहमान | पाहुन | अभ्यागत। | |
| पिचकना | सिकुड़ना | सिमटना | दबना | धँसना | बिचकना। |
| पिछलग्गा | सेवक | अनुचर | नौकर | अधीन | आश्रित |
| पीयूष | सुधा | अमृत | प्राणरस | दूध | क्षीर |
| पीला | केसरिया | पीत | सुनहला | हल्दिया | हरिद्राभ |
| पीवर | माँसल | मोटा | स्थूल | भारी | विशाल |
| पुण्य | पावन | पवित्र | शुभ | मंगलदायक | कल्याणकारी |
| पुण्यकृत | धार्मिक | पुण्यकर्त्ता | सुकृति | पुण्यात्मा | पुण्यवान |
| पुत्र | लड़का | बेटा | आत्मज | सुत | वत्स |
| पुत्री | आत्मजा | बेटी | तनूजा | दुहिता | नन्दिनी |
| पुनीत | पाक | पवित्र | पावन | शुद्ध | निर्मल |
| पुरखा | पूर्वपरुष | पूर्वज | अग्रजन्मा | पिता | पितामह |
| पुरुषार्थ | उद्योग | पौरुष | शक्ति | बल | ताकत |
| पुष्कर | सरोवर | तालाब | जलाशय | पोखरा | कमल |
| पूँछ | दुम | पुच्छ | पुच्छल | पश्चभाग | पिछलग्गू |
| पूछताछ | जाँच | ||||
| पृथक | विभक्त | पृथक्कृत | भिन्न | अलग | जुदा |
| पृथु | मोटा | चौड़ा | विस्तृत | विशाल | असंख्य |
| पृथ्वी | धरती | धरा | भू | इला | उर्वी |
| पृष्ठपोषण | अनुमोदन | समर्थन | हिमायत | सहायता | मदद। |
| पेशकश | भेंट | उपहार | तोहफा | सौगात | नजर। |
| पेशा | व्यवसाय | धंधा | व्यापार | कार्य | काम। |
| पैगाम | खबर | संदेश | समाचार | संदेशा। | |
| पैदावार | उत्पादन | उपज | फसल। | ||
| पैसा | दौलत | धन | संपत्ति | माल | रुपया |
| पोखर | सरोवर | तालाब | जलाशय | पोखरा | पुष्कर। |
| पौ | सुबह | सवेरा | भोर | प्रातः। | |
| पौरस्त्य | पूर्वी | पूरबी | प्राच्य | मशरिक़ी। | |
| प्यारी | प्रणयिनी | प्रिया | श्यामा | माशूका | जानी |
| प्यास | तृष्णा | पिपासा | तृषा | कामना | लालसा |
| प्यासा | पिपासु | पिपासित | लालायित | इच्छुक | तृषित। |
| प्रकार | किस्म | भेद | तरह | भाँति | रीति |
| प्रकृत | असली | वास्तविक | यथार्थ | सत्य | स्वाभाविक |
| प्रगति | तरक्की | उन्नति | विकास। | ||
| प्रगल्भ | साहसी | उत्साही | निर्भय | निडर | धृष्ट |
| प्रचुरता | बहुलता | प्राचुर्य | व्यापकत्व | विपुलता | जखीरा |
| प्रच्छद | आवरण | आच्छादन | ढकना। | ||
| प्रणय | अनुराग | प्रेम | प्रीति | स्नेह। | |
| प्रणयिनी | प्रिया | प्रेमिका | अंगना | भार्या | पत्नी |
| प्रणेता | नायक | नेता | रचनाकार | वृत्तिकार। | |
| प्रताप | आभा | चमक | तेजी | प्रचंडता | बहादुरी |
| प्रतिकूल | विरुद्ध | विपरीत | खिलाफ | उल्टा | विलोम। |
| प्रतिज्ञा | वचन | प्रण | वायदा | शपथ | सौगंध |
| प्रतिदिन | हर दिन | रोजाना | हर रोज | रोज | रोज |
| प्रतिभा | प्रज्ञा | बुद्धि | ज्ञान | समझ | अक्ल |
| प्रतिरोध | अवरोध | रोक | रुकावट | बाधा | विघ्न। |
| प्रतिलिपि | कापी | प्रतिलेख | अनुलिपि | नकल | अनुकृति |
| प्रतिशोध | प्रतिफ़ल | प्रतिहिंसा | प्रतिकार | बदला | प्रतिदण्ड। |
| प्रतीत | विदित | ज्ञात | अवगत। | ||
| प्रत्यक्ष | भरोसा | साक्षात् | यकीन | स्पष्ट | साफ। |
| प्रदेश | क्षेत्र | देश | भूखंड | शासनक्षेत्र | राज्यक्षेत्र |
| प्रधान | मुखिया | नेता | सरदार | मुख्य | खास |
| प्रभा | प्रकाश | आभा | दीप्ति | चमक | सूर्यबिम्ब |
| प्रभात | उषाकाल | प्रातःकाल | भोर | सवेरा | सुबह |
| प्रमत्त | मतवाला | मस्त | पागल | बावला | घमंडी |
| प्रयत्न | चेष्टा | उद्योग | कोशिश | प्रयास | उद्यम |
| प्रयोग | सेवन | इस्तेमाल | व्यवहार | उपयोग | जाँच। |
| प्रयोजन | अभिप्राय | अर्थ | उद्देश्य | मतलब। | |
| प्रवीण | कुशल | निपुण | होशियार | बुद्धिमान | चालाक |
| प्रवीणता | कुशलता | चतुराई | चालाकी | होशियारी | दक्षता। |
| प्रशंसा | तारीफ | स्तुति | अभिनंदन | गुणगान | बड़ाई |
| प्रसक्त | संश्लिष्ट | संलग्न | संबद्ध | अनुरक्त। | |
| प्रसून | फूल | पुष्प | सुमन | संतान। | |
| प्राचीन | पुराना | पूर्वकालीन | भूतकालीन | आदिम | कदीम। |
| प्राचीर | परकोटा | चहारदीवारी | चारदीवारी। | ||
| प्राज्ञ | महाज्ञानी | विद्वान | बुद्धिमान | चतुर। | |
| प्राणी | प्राणधारी | जीवधारी | जानवर | जीव | प्राणवान। |
| प्रातःकाल | प्रातः | प्रात | प्रभात | सवेरा | विहान |
| प्रार्थना | निवेदन | विनती | माँगना | विनय | अर्ज |
| प्रासाद | राजमहल | महल | राजनिवास | राजभवन। | |
| प्रीति | प्यार | प्रेम | स्नेह | मुहब्बत | अनुराग |
| प्रेक्षागार | नाट्यशाला | रंगशाला | नाट्यगृह | अभिनयशाला | प्रेक्षागृह। |
| प्रौढ़ | बालिग | परिपक्व | वयस्क | सयाना। | |
| फंदा | जाल | फाँस | छल | कपट | धोखा। |
| फणधर | नाग | साँप | सर्प | व्याल | विषधर। |
| फणी | सर्प | साँप | नाग | फणधर। | |
| फणींद्र | नागराज | शेषनाग | सर्पराज | फणिपति | वासुकी। |
| फरेब | कपट | छल | धोखा | प्रवंचना। | |
| फल | बीजकोश। | फलम | |||
| फलक | आकाश | आसमान | गगन | नभ | व्योम। |
| फसल | पैदावार | शस्य | उपज | खिरमन | कृषि |
| फाका | उपवास | अनशन | व्रत | निराहार | अनाहार। |
| फायदा | नफा | लाभ | मुनाफा | उपलब्धि। | |
| फूट | मनमुटाव | मतभेद | अनबन | परस्पर | कलह। |
| फूल | सुमन | पुष्प | कुसुम | गुल | प्रसून। |
| फौजी | सिपाही | सैनिक | जंगी | लश्करी। | |
| फौरन | तत्काल | तुरन्त | जल्दी। | ||
| बंकिम | तिरछा | बाँका | वक्र | बंक | आड़ा। |
| बंजर | अनुर्वर | अनुपजाऊ | ऊसर। | ||
| बंधुता | दोस्ती | भाईचारा | मैत्री | मित्रता | यारी। |
| बखान | कथनं | वर्णन | व्याख्या | तारीफ | प्रशंसा |
| बख़ील | मक्खीचूस | कंजूस | कृपण | खसीस | सूम |
| बखूबी | भली | अच्छी तरह से | |||
| बखेड़ा | झगड़ा | झंझट | लड़ाई | विवाद | हंगामा |
| बगावत | अराजकता | विद्रोह | गदर | क्रांति | राजद्रोह। |
| बगीचा | वाटिका | बाग़ | उपवन | उद्यान | फुलवारी |
| बचाव | प्रतिरक्षण | रक्षा | हिफाजत। | ||
| बजरंगबली | वायुपुत्र | हनुमान | केसरीनंदन | पवनपुत्र | बज्रांगी |
| बजा | ठीक | उचित | सही | वाजिब। | |
| बड़प्पन | बड़ाई | महत्त्व | गुरुता | महत्ता | महानता |
| बढ़ावा | उकसाव | प्रोत्साहन | प्रेरणा। | ||
| बदगोई | चुगली | निंदा | शिकायत | बुराई। | |
| बदजात | कमीना | नीच | लुच्चा | लफ़ंगा | दुष्ट |
| बदतमीज | असभ्य | अभद्र | गँवार | उदंड। | |
| बदन | देह | शरीर | तन | काया। | |
| बदसलूकी | कुव्यवहार | दुर्व्यवहार | अभद्रता | कदाचरण। | |
| बदहवास | व्याकुल | विकल | व्यग्र | घबराया हुआ | बौखलाया हुआ। |
| बदौलत | द्वारा | सहारे से | कृपा से | कारण से | वजह से। |
| बन | जंगल | वन | कानन | अरण्य। | |
| बरबस | जबरदस्ती | बलपूर्वक | व्यर्थ | निरर्थक | फजूल। |
| बरबाद | चौपट | नष्ट | सत्यानाश। | ||
| बरबादी | विनाश | नाश | खराबी | तबाही | ध्वंस |
| बलदेव | बलभद्र | बलराम | हलायुध | राम | मूसली |
| बलवान | बलशाली | शक्तिशाली | ताकतवर | पुष्ट | मजबूत |
| बहादुर | सूर | वीर | सूरमा | साहसी | साहसिक |
| बहादुरी | साहस | वीरता | निडरता | निर्भीकता | हिम्मत। |
| बहुत | अतीव | अनेक | अति | बहुल | भूरि |
| बहुतायत | आधिक्य | अधिकता | प्रचुरता | बहुलता। | |
| बहुधा | अकसर। | प्रायः | |||
| बहुल | बहुत | अधिक | ज्यादा | प्रचुर | पर्याप्त |
| बहेलिया | अहेरी | आखेटक | शिकारी | आखेटी। | |
| बाँसुरी | बंशी | वेणु | मुरली | बंसुरी। | |
| बाजि | अश्व | घोड़ा | घोटक | तुरंग | तुरग |
| बाजीगर | ऐंद्रजालिक। | जादूगर | |||
| बाट | रास्ता | राह | मार्ग | पथ। | |
| बाट जोहना | इंतजार करना | प्रतीक्षा करना | रास्ता देखना | राह देखना आसरा लगाना। | |
| बाण | तीर | सर | सायक | विशिख | आशुग |
| बाधा | अड़चन | विघ्न | संकट | कष्ट | मुसीबत |
| बानगी | नमूना | उदाहरण | मिसाल। | ||
| बाना | वेश | पोशाक | वेशभूषा | भेष | बुनावट |
| बारीक़ | पतला | महीन | सूक्ष्म | झीना। | |
| बाल | केश | कच | चिकुर | चूल। | |
| बालू | बालुका | रेत | रेणुका | रेणु | रेती |
| बाहुबल | शारीरिक | बहादुरी | बल | जिस्मानी ताकत। | |
| बिछोह | जुदाई | वियोग | बिछौड़ा | अलगाव। | |
| बिजली | चंचला | विद्युत | दामिनी | सूर्यपुत्री | घनज्वाला |
| बिना | अतिरिक्त | बगैर | सिवा | सिवाय | अलावा। |
| बियाबान | वन | जंगल | सुनसान | वीरान | निर्जन। |
| बिसरना | भूलना | विस्मृत होना | याद न रहना | भुला देना | याद न करना। |
| बुजुर्ग | बूढ़ा | वृद्ध | प्रौढ़ | बड़ा। |
paryayvachi shabd in hindi for class 5
| बुढ़ापा | वृद्धत्व | वृद्धावस्था | जश | जीर्णावस्था। | |
| बुद्धिमान | समझदार | अक्लमंद | मनस्वी | प्रतिभावान | ज्ञानी |
| बुहारी | सोहनी | झाड़ू | बुहारनी | बटोरनी। | |
| बूझना | समझना | जानना | ज्ञान | प्राप्त करना | मालूम करना |
| बृहत | विशाल | बड़ा | दीर्घ। | ||
| बेकस | आश्रयहीन | निराश्रय | अनाथ | दीनहीन | गरीब |
| बेकाबू | निरंकुश | अनियंत्रित | बेलगाम। | ||
| बेगम | रानी | महारानी | राज्ञी | राजमहिषी। | |
| बेगाना | दूसरा | गैर | पराया | अनजान | अपरिचित |
| बेचारा | निःसहाय | निराश्रित | अनाथ | दीन | गरीब |
| बेडौल | भद्दा | कुरूप | बदशक्ल | बदसूरत | आकारहीन। |
| बेतहाशा | तेजी से | अकस्मात | अचानक | घबराकर | बिना सोचे |
| बेबस | मजबूर | लाचार | पराधीन | गुलाम | पराश्रित। |
| बेमिसाल | लाजवाब | बेजोड़ | अनोखा | लासानी | अतुलनीय। |
| बेमेल | बेडौल | असमान | अनमेल | विरुद्ध। | |
| बेहतर | ठीक | अच्छा | बढ़िया | बढ़कर | श्रेष्ठ। |
| बेहोश | बेसुध | मूर्छित | अचेत | संज्ञाशून्य | जड़ीभूत। |
| बैठक | दालान | चौपाल | अतिथिकक्ष | वार्ताकक्ष। | |
| बैल | वृषभ | वृष | ऋषभ | वलीवर्द। | |
| बोध | जानकारी | ज्ञान | समझ | बुद्धि | विवेक। |
| ब्रह्मांड | जगत | विश्व | संसार | दुनिया। | |
| ब्राह्मण | भूदेव | द्विज | विप्र | महीदेव | अग्रजन्मा |
| भंग | विध्वंस | ध्वंस | नाश | विनाश | टुकड़ा |
| भंगुर | नश्वर | नाशवान | अनित्य | क्षर | मर्त्य |
| भंडारी | खानसामा | रसोइया | महाराज | रसोईदार। | |
| भट | सैनिक | योद्धा | सिपाही | वीर | लड़ाका |
| भड़कीला | चमकीला | भड़कदार | अलंकृत | चटकदार | चटकीला। |
| भद्दा | बेडौल | कुरूप | भोंडा | बदसूरत | बदशक्ल |
| भद्र | शालीन | शिष्ट | कुलीन | सभ्य | सलीकेदार |
| भद्रता | सभ्यता | शिष्टता | विनय | नम्रता। | |
| भरतखंड | आर्यावर्त | भारतवर्ष | भारत | हिंदुस्तान | हिंदोस्ताँ। |
| भरोसा | सहारा | आश्रय | आशा | विश्वास | संभावना |
| भर्ता | पति | अधिपति | भतार | जीवनसाथी | स्वामी |
| भर्त्सना | शिकायत | निन्दा | डाँट | ||
| भाँड | बर्तन | भाँडा | पात्र। | ||
| भाट | गवैया। | भाँड | |||
| भानु | रवि | सूर्य | दिनकर | आदित्य | दिवाकर |
| भामा | औरत | स्त्री | महिला | नारी | अबला। |
| भारत | हिन्दुस्तान | भारतवर्ष | हिन्द | हिन्ददेश | हिन्दुस्तान |
| भारती | सरस्वती | शारदा | वाग्देवी | वीणावादिनी | विद्या |
| भारी | बोझिल | भारवान | भारयुक्त | वजनी | वजनदार। |
| भाल | पेशानी | मस्तक | माथा | ललाट। | |
| भाला | बरछा | बर्छा | नेजा | कुंत | शलाका। |
| भावुक | भावप्रवाण। | संवेदनशील | |||
| भाषा | जबान | बोली | वाणी | उच्चारण | कथन |
| भाषा विज्ञान | शब्द विज्ञान | शब्द शास्त्र | भाषाशास्त्र। | ||
| भाषांतर | तरजुमा | उल्था | अनुवाद। | ||
| भिक्षा | मधुकरी। | भीख | |||
| भीरुता | डर | कायरता | भय | भयशीलता। | |
| भीरू | कायर | डरपोक | भयशील। | ||
| भुज | बाहु | भुजा | बाँह | हाथ। | |
| भुजंग | सर्प | साँप | फनी | फणधर। | |
| भुवन | संसार | जगत | दुनिया | विश्व | ब्रह्माण्ड |
| भू | धरती | पृथ्वी | भूमि | जमीन | स्थान |
| भूषण | गहना | जेवर | आभूषण | अलंकार। | |
| भेंट | मुलाकात | मिलन | नजराना | तोहफा | इनाम |
| भेषज | दवा | औषध | दवाई | औषधि। | |
| भोला | सरल | सीधा | उदार | निश्छल | कपटहीन। |
| भौंरा | मधुव्रत | अलि | शिलीमुख | मधुप | मधुकर |
| भ्रम | संदेह | धोखा | शक | भूल | गलतफ़हमी। |
| भ्रष्ट | पतित | पथभ्रष्ट | बदचलन | दुश्चरित्र | आचरणहीन। |
| भ्रामक | संदेहास्पद | भ्रांतिमय | संशयास्पद | भ्रमात्मक। | |
| भ्रू | भौं | भौंह | भृकुटि | भँव | त्यौरी। |
| मँगनी | बरिच्छा | वरेच्छा | बरेखी | सगाई। | |
| मंगल | भलाई | कल्याण | हित | कुशलत। | |
| मंजुल | मनोहर | मोहक | आकर्षक | शोभनीय | सुंदर। |
| मंजूषा | बक्स | संदूक | पिटारी | पिटक | पेटी |
| मंथर | धीमा | मंद | वेगहीन | वेगरहित। | |
| मकड़ी | लूता | मकरी | लूतिका | लूत। | |
| मकतब | पाठशाला | स्कूल | विद्यालय | विद्यापीठ। | |
| मग | मार्ग | पन्थ | बाट | पथ | राह। |
| मगज | मस्तिष्क | दिमाग | भेजा। | ||
| मगन | प्रसन्न | मग्न | खुश | आनंदित | प्रशन्नचित्त। |
| मगर | नक | ग्राह | घड़ियाल। | ||
| मगरा | उद्यंड | घमंडी | अहंकारी | अभिमानी | जिद्दी |
| मछली | मत्स्य | मीन | झख | झष | जलजीवन |
| मजदूर | सेवक | श्रमिक | कुली | दास। | |
| मटका | झट | कुंभ | घड़ा | कलश। | |
| मट्ठा | छाछ। | माठा | |||
| मत | राय | सम्मति | विचार | धारणा। | |
| मत्सर | ईर्ष्या | द्वेष | कुढ़न | जलन | डाह। |
| मधु | रसा | शहद | शहद | कुसुमासव। | |
| मधुकर | भौंरा | भ्रमर | मधुप। | ||
| मध्य | दरम्यान | बीच | माँझ। | ||
| मध्यम | बीच का | मध्य का | औसतमान का। | ||
| मनन | अवधारण | चिन्तन | स्मरण | विचार | ध्यान। |
| मनुहार | विनय | खुशामद | विनती | प्रार्थना | अनुरोध |
| मनोज्ञ | मनोहर | सुन्दर | मनभावन | चित्ताकर्षक | मनोरम |
| मरघट | मुर्दघाट | मसान | श्मशान | श्मशानघाट। | |
| मरहूम | मृत | स्वर्गवासी | गोलोकवासी | दिवंगत। | |
| मर्कट | कपि | बंदर | कीश | वानर | शाखामृग। |
| मशाल | प्रदीप्त काष्ठ खंड | अग्निशलाका | दीपदंड। | ||
| मसखरा | विदूषक | हँसोड़ | ठिठोलिया | मजाकिया | जोकर। |
| मस्तिष्क | दिमाग | भेजा | मगज | बुद्धि। | |
| महत्त्व | अहमियत | महानता | महिमा | महता | श्रेष्ठता। |
| महाजन | श्रेष्ठ | महापुरुष | पुरुष | श्रेष्ठ व्यक्ति | सेठ |
| महात्मा | महाशय | महापुरुष | उदारत्मा | श्रेष्ठ व्यक्ति। | |
| महादेव | ईश | शम्भु | पशुपति | शिव | महेश्र्वर |
| महाभारत | जयकाव्य | भारत | पंचमवेद | जय | महायुद्ध। |
| महाल | टोला। | मुहल्ला | |||
| महावत | पीलवान | हाथीवान | फीलवान | आकुंशिक। | |
| मही | धरा | पृथ्वी | धरती | वसुंधरा | भू |
| महीन | बारीक़ | पतला | सूक्ष्म | झीना। | |
| माँझी | कर्णधार | केवट | मल्लाह | नाविक। | |
| मातम | शोक। | मृत्युशोक | |||
| मान | प्रतिष्ठा | गौरव | सम्मान | इज्जत | मर्यादा |
| मानक | प्रतिमान | आदर्श | कसौटी। | ||
| मानव | आदमी | मनुष्य | व्यक्ति। | ||
| मामला | बात | काम | विषय। | ||
| मामूली | साधारण | सामान्य | महत्त्वहीन | औसत दर्जे का। | |
| मार्ग | पथ | रास्ता | सड़क | राह। | |
| मार्मिक | ह्रदयस्पर्शी | मर्मस्पर्शी | हृदयविदारक। | ||
| माहात्म्य | महत्त्व | महिमा | बड़ाई | गरिमा | महानता। |
| माहुर | जहर | विष | हलाहल। | ||
| मित्र | सहचर | सखा | स्नेही | स्वजन | सुहृदय |
| मीठा | मधुर | मिष्ट | प्रियस्वादु | रसीला | मिठाई |
| मुकुर | दर्पण | शीशा | आदर्श | आइना। | |
| मुकुल | कली | कलिका | शिगूफा | कोरक | गुंजा। |
| मुक्त | स्वतंत्र | बंधनरहित | आजाद | खुला। | |
| मुगालता | भ्रम | भ्रांति | गलतफ़हमी | मतिभ्रम। | |
| मुग्धमति | मूढ़ | मूर्ख | बेवकूफ | अनाड़ी। | |
| मुदर्रिस | अध्यापक | शिक्षक | गुरु | आचार्य | उस्ताद। |
| मुफ़्त | फिजूल | व्यर्थ | निरर्थक | फोकट | निःशुल्क। |
| मुलाकात | भेंट | मिलन | मेल | मिलाप | दर्शन। |
| मुलायम | कोमल | सुकुमार | लचीला | गुदगुदा | नरम |
| मूक | अवाक | गूँगा | वाणीरहित | चुप | मौन। |
| मूढ़ | अज्ञानी | मूर्ख | निर्बुद्धि | जड़ | गंवार। |
| मूलधन | असल | पूँजी | सरमाया। | ||
| मूल्यवान | कीमती | बहुमूल्य | अनमोल। | ||
| मृग | सारंग | हिरण | कृष्णसार। | ||
| मृगतृष्णा | मृगमरीचिका। | मरीचिका | |||
| मृगया | आखेट | शिकार | अहेर। | ||
| मृत्यु | मौत | देहांत | अंत | स्वर्गवास | निधन |
| मेहनती | कर्मठ | परिश्रमशील | उद्यमी | उद्योगी | परिश्रमी |
| मेहमान | पाहुना। | अतिथि | |||
| मेहमानदारी | आदर | ||||
| मैत्री | दोस्ती | मित्रता | स्नेहभाव | मेल | |
| मोर | कलापी | केक | नीलकंठ | शिखावल | सारंग |
| मोहक | मनोहरता | आकर्षक | लुभावनापन | दिलचस्प। | |
| मोहित | लुब्ध | मुग्ध | आकर्षित। | ||
| मौन | चुप | शांत | खामोश | मितभाषी | अल्पभाषी। |
| यंत्रणा | तकलीफ | व्यथा | वेदना | यातना | पीड़ा। |
| यकायक | एकाएक | अचानक | सहसा। | ||
| यज्ञ | हव | याग | हवन | होम | ज्योतिष्टोम |
| यज्ञोपवीत | उपवीत | जनेऊ | ब्रह्मसूत्र। | ||
| यतीम | अनाथ | बेसहारा | माँ | ||
| यथेष्ट | इच्छानुसार | अभीष्ट | इच्छित | मनमाना। | |
| यम | जीवितेश | सूर्यपुत्र | श्राद्धदेव | कृतांत | अन्तक |
| यमुना | सूर्यसुता | कालिन्दी | रवितनया | तरणि | |
| यश | कीर्ति | ख्याति | प्रसिद्धि | प्रशंसा | बड़ाई |
| याचिका | प्रार्थना | ||||
| याज्ञसेनी | द्रौपदी | पांचाली | सैरंध्री | द्रुपदसुता | कृष्णा। |
| याद | स्मरण | स्मृति | स्मरण | ||
| याम | प्रहर | पहर | बेला | वेला | जून। |
| युद्ध | संघर्ष | संग्राम | समर | लड़ाई | रण |
| युद्धभूमि | रणभूमि | रणक्षेत्र | समरभूमि | संग्रामभूमि | युद्धस्थल। |
| युवक | तरुण | युवा | कुमार | जवान | नौजवान। |
| युवती | बाला | तरुणी | कुमारी | रमणी | यौवनवती। |
| योग | मिलन | मेल | संयोग | जोड़ | तपस्या। |
| योषा | नारी | योषिता | स्त्री | औरत | वनिता |
| यौवन | जवानी | युवावस्था | जोबन | तारुण्य | तरुणावस्था। |
| रंक | दरिद्र | गरीब | कंगाल | निर्धन | धनहीन। |
| रक्त | लहू | खून | रुधिर | शोणित | लोहित। |
| रक्तपात | खून | ||||
| रक्षा | सुरक्षा | संरक्षण | प्रतिरक्षा | हिफाजत | बचाव |
| रण | युद्ध | लड़ाई | संग्राम | जंग | संघर्ष। |
| रणभूमि | युद्धस्थल | संग्रामभूमि | युद्ध क्षेत्र | वीरभूमि | मैदान |
| रत्नाकर | सागर | समुद्र | अर्णव | वारिध। | |
| रब्त | मेल | मेलजोल | |||
| रमा | हरिप्रिया | इन्दिरा | श्री | लक्ष्मी | कमला |
| रवैया | तौर | चलन | |||
| रश्क | डहन | ईर्ष्या | जलन | द्वेष। | |
| राक्षस | असुर | दैत्य | निशाचर। | ||
| राज | हुकूमत। | शासन | |||
| राज्यपाल | गर्वनर। | ||||
| रात | रैन | रात्रि | रजनी | निशा | यामिनी |
| रात्रि | क्षया | निशा | रैन | रात | यामिनी |
| राधा | वृषभानुजा | राधिका | वृषभानुनंदिनी | कीर्ति | |
| राशि | समूह | ढेर | भंडार। | ||
| रिपु | दुश्मन | शत्रु | वैरी | विरोधी | द्वेषी। |
| रिश्ता | सम्पर्क | सम्बन्ध | नाता | नातेदारी | रिश्तेदारी |
| रिश्वत | नजराना | घूस | कमीशन | बख्शीश। | |
| रुकावट | अड़चन | बाधा | विघ्न | रुकाव | अटकाव |
| रोकथाम | नियंत्रण | संयम | रोक | प्रतिबंध | रुकावट। |
| रोग | बीमारी | व्याधि | रुग्णता | अस्वस्थता। | |
| रोगी | रुग्ण | व्याधिग्रस्त | बीमार | अस्वस्थ | रोगग्रस्त। |
| रौबदार | प्रभावशाली | गौरवशाली | तेजस्वी | प्रशसनीय। | |
| लक्ष्मण | शेषावतार | लखन | सौमित्र | रामानुज | शेष। |
| लगातार | अविराम | निरंतर | बराबर | सर्वदा | नित्य |
| लगाव | सम्बन्ध | लगावट | प्रेम | प्रीति | वास्ता। |
| लड़की | कुमारी | बालिका | सुता | किशोरी | बाला |
| लता | बल्ली | बल्लरी | लतिका | बेली। | |
| लाभ | मुनाफा | प्राप्ति | फायदा | नफा। | |
| लाल | बेटा | पुत्र | नंदन | तनय | आत्मज। |
| लालच | लिप्सा | लोभ | तृष्ण | प्रलोभन | लालसा। |
| लुच्चा | बदमाश | दुराचारी | कमीना | कुकर्मी। | |
| लुटेरा | अपहरणकर्ता | अपहर्ता | डाकू | डकैत। | |
| लुत्फ | सुख | आनंद | मजा | मस्ती | हर्ष |
| लोचन | नयन | आँख | नेत्र | चक्षु। | |
| लोभ | तृषा | लालच | तृष्णा | लिप्सा | स्पृहा। |
| लोभी | स्पृह | लालची | इच्छुक | पिपासु | उत्सुक |
| लौह | लोहा | अयस | सार। | ||
| वंदना | प्रणाम | स्तुति | अभिवादन | नमस्कार। | |
| वज्र | पवि | कुलिस | अशनि | दभोलि। | |
| वणिक | व्यवसायी | व्यापारी | रोजगारी | बनिया। | |
| वध | हिंसा | घात | प्रतिघातन | हत्या | कत्ल। |
| वनिता | औरत | स्त्री | नारी | महिला | अबला। |
| वर | वरदान | दुल्हा | उत्तम | श्रेष्ठ। | |
| वरण | चयन | चुनाव | छँटाई। | ||
| वर्णन | कथन | चित्रण | व्याख्या | विवरण | उल्लेख |
| वर्तमान | प्रस्तुत | उपस्थित | विद्यमान | मौजूद। | |
| वश | काबू | अधिकार | नियंत्रण। | ||
| वस्तु | द्रव्य | चीज | पदार्थ। | ||
| वस्तुतः | सचमुच | वास्तव में | ठीक | यथार्थ। | |
| वस्त्र | कपड़ा | पोशाक | पट | वसन | अंबर |
| वाकिफ | जानकार | ज्ञाता | अनुभवी। | ||
| वाण | शिलीमुख | तीर | शयक। | ||
| विकराल | भयानक | भीषण | डरावना | खौफनाक। | |
| विकार | बुराई | दोष | बिगाड़ | खराबी | त्रुटि |
| विकास | फैलाव | प्रसार | बढ़ाव | प्रगति। | |
| विक्रम | बहादुरी | वीरता | शूरता | साहस | पराक्रम। |
| विज्ञ | बुद्धिमान | जानकार | समझदार | विद्वान | पंडित। |
| विदित | मालूम | ज्ञात | जाहिर | प्रकट। | |
| विधाता | विधि | ब्रह्मा | सृष्टिकर्त्ता। | ||
| विनोद | आमोद | ||||
| विपन्न | जंगल | वन | अरण्य | कानन। | |
| विपरीत | विरुद्ध | प्रतिकूल | उलटा | खिलाफ | विरोधपूर्ण। |
| विमल | साफ | स्वच्छ | शुद्ध | पवित्र | निर्दोष। |
| विमान | हवाई जहाज | वायुयान | उड़न | ||
| विमुक्त | स्वच्छंद | स्वतंत्र | आजाद | रिहा | बरी। |
| विरक्त | संसार | ||||
| विरल | कठिन | दुर्लभ | दुष्प्राप्य। | ||
| विरह | बिलगाव | वियोग | जुदाई। | ||
| विलग | पृथक | अलग | भिन्न | जुदा। | |
| विलोम | प्रतिलोम | विपरीत | प्रतीप | उलटा। | |
| विवरण | तफ़सील | वर्णन | खुलासा। | ||
| विवश | मजबूर | बेबस | लाचार | असहाय। | |
| विवाह | गठबंधन | शादी | परिणय | व्याह | पाणिग्रहण। |
| विशाल | दीर्घ | विराट | वृहत | बड़ा | महा |
| विष | हलाहल | ज़हर | गरल | कालकूट। | |
| विस्तार | विशालता | फैलाव | लम्बाई | ||
| वीर्य | धातु | शुक्र | बीज | बल | शक्ति |
| वृक्ष | अगम | तरू | पेड़ | पादप | विटप |
| वृथा | निरर्थक | व्यर्थ | बेकार | फजूल | बेफायदा। |
| व्यवस्था | इंतजाम | प्रबंध | बंदोबस्त | रीति | पद्धति |
| व्यसन | खोटी | लत | आदत | बुरी | आदत |
| व्रत | निराहार | उपवास | अनाहार | रोजा। | |
| शकुन | शुभ मुहूर्त | सगुन | शुभसूचक चिन्ह। | ||
| शक्ति | ताकत | बल | जोर | क्षमता। | |
| शतक | सदी | शताब्दी | सौ | सैकड़ा। |
samanarthi shabd in hindi
| शत्रु | दुश्मन | रिपु | अमित्र | वैरी | प्रतिपक्षी |
| शनैः | आहिस्ता | धीरे | हौले। | ||
| शब्द | ध्वनि | स्वर | संख | घोष | लफ्ज |
| शब्दकोश | शब्द संकलन | शब्द संग्रह | शब्दावली | शब्दार्थिका। | |
| शराबखाना | दारू | मदिरालय | |||
| शराबी | पियक्कड़ | मद्यप | दारूबाज | मदिरासेवी। | |
| शर्म | लज्जा | लाज | हया | संकोची | शर्मिन्दगी। |
| शर्मीला | लज्जाशील | लज्जालु | संकोची | लजीला | एकांतप्रेमी। |
| शस्त्रधारी | हथियारबंद | सशस्त्र | सायुध। | ||
| शांत | मौन | चुप | गंभीर | संवेगहीन | आवेशरहित |
| शादी | ब्याह | विवाह | पाणिग्रहण | परिणय | गठबंधन। |
| शायरी | कविता | काव्य | पद्य | छंद। | |
| शालीन | सभ्य | शिष्ट | भद्र | विनीत | नम्र। |
| शाश्वत | सदैव | नित्य | निरन्तर | लगातार | सर्वकालिक |
| शिक्षक | उपदेशक | अध्यापक | गुरु | आचार्य | मास्टर |
| शिला | सिल | पाषाण | पत्थर | चट्टान। | |
| शिल्पी | कारीगर | वास्तुशास्त्री | शिल्पकार | दस्तकार। | |
| शिशिर | शीतकाल | जाड़ा | पाला | सर्दी | ठंडी। |
| शुचि | शुद्धता | पवित्रता | स्वच्छ्ता | सफाई | पवित्र |
| शुद्ध | साफ | विशुद्ध | चोखा | निर्दोष | स्वाभाविक |
| शुद्धि | सफाई | स्वच्छ्ता | पवित्रता | निर्मलता। | |
| शुभ्र | श्वेत | गौर | अमल | वलक्ष | धवल |
| शूल | दर्द | पीड़ा | चुभन। | ||
| शेखर | सिर | शीर्ष | खोपड़ी | कपाल | मूंड |
| शेखी | घमंड | गर्व | अभिमान | ऐंठ | शान |
| शेर | मृगराज | हरि | व्याघ्र | मृगेन्द्र | केहरि |
| शेषनाग | नाग | अहि | भुजंग | व्याल | उरग |
| शैली | ढंग | चाल | प्रणाली | तर्ज | तरीका |
| शोभा | सुषमा | श्री | विभा | आभा | सौंदर्य |
| श्मशान | मसान | मरघट | मुरदघट्टा | मृतकदाह स्थान | कब्रिस्तान। |
| श्रेय | बढ़िया | अच्छा | बेहतर | श्रेष्ठ | उत्तम |
| श्लाघा | तारीफ | प्रशंसा | स्तुति | बड़ाई | खुशामद |
| श्वास | साँस | प्राण | दम | संजीवनी | वायु। |
| श्वेत | उज्ज्वल | उजला | गोरा | साफ | दुग्धवत |
| षंडाली | ताल। | तालाब | |||
| षटक | छः में खरीदा हुआ | छः गुना | छठी बार होने या किया जाने वाला | छः की संख्या। | |
| षड्यंत्र | कुचक्र | साजिश | कूट | ||
| संकट | विपत्ति | आपत्ति | आफत | मुसीबत | विपदा |
| संकल्प | इरादा | विचार | चेष्टाहीन | इच्छाशक्ति | कामनाशक्ति |
| संकेत | निशान | चिन्ह | लक्षण | प्रतीक। | |
| संक्षेप | सारांश | समाहार | संक्षिप्त रूप। | ||
| संगति | संग | मेल | मिलाप | साथ | सम्बन्ध |
| संगम | मिलाप | मेल | संयोग | संग | साथ |
| संग्रह | संचय | एकत्रीकरण | जवाब | ढेर | समूह |
| संतान | वंशज | संतति | वंश | औलाद | बाल |
| संतुलन | साम्यवस्था | साम्य | समभार | समरसता। | |
| संतोष | तसल्ली | संतुष्टि | धीरज | धैर्य | ढाढ़स |
| संदिग्ध | संदेहास्पद | संदेहजनक | भ्रमयुक्त। | ||
| संबोधन | पुकारना | बुलाना | आह्वान करना। | ||
| संभावी | संभव | संभावित | मुमकिन | कल्पनीय | अनुमानित। |
| संभ्रम | व्याकुलता | घबराहट | बेचैनी | विकलता। | |
| संभ्रांत | प्रतिष्ठित | सम्मानित | भद्र पुरुष। | ||
| संसारी | लौकिक | पार्थिव | ऐहिक | इहलौकिक | सांसरिक |
| संसिद्धि | कामयाबी | सफलता | सिद्धि | मनोरथसिद्धि। | |
| संस्थापक | जनक | संचालक | मूलकर्ता | आरंभकर्ता | प्रतिष्ठापक। |
| सखी | सहचरी | सहेली | संगिनी | अली | आली। |
| सच | वास्तविक | यथार्थ | सत्य | मिथ्यारहित | सच्चा। |
| सज | धज | ||||
| सजा | दंडादेश | दंड | दंडाज्ञा। | ||
| सज्जन | आदमी | भला | शरीफ | व्यक्ति | महानुभाव |
| सत्कार | आतिथ्य | खातिरदारी | मेहमाननवाजी | मेहमानदारी | स्वागत |
| सदन | गृह | घर | मकान | निवास | |
| सदा | निरन्तर | सर्वदा | सदैव | नित्य | हमेशा |
| सन्नद्ध | उद्यत | तैयार | प्रस्तुर | तत्पर। | |
| सफल | कारगर | सार्थक | कामयाब | फलीभूत | फलवान। |
| सबसे अच्छा | उत्तम | श्रेष्ठ | अत्युत्तम | सर्वश्रेष्ठ | सर्वोत्तम। |
| सभा | संगीति | अधिवेशन | परिषद | बैठक | महासभा। |
| समाप्ति | पूर्णता | संपूर्णता | समापन | अवसान। | |
| समीक्षा | समालोचना | आलोचना | निरूपण। | ||
| समीप | आसन्न | सन्निकट | निकट | पास। | |
| समूह | झुंड | दल | समुदाय | टोली | जत्था |
| सम्मुख | आगे | सामने | प्रत्यक्ष। | ||
| सरस्वती | भाषा | गिरा | भारती | शारदा | ब्राह्यी |
| सर्प | अहि | साँप | भुजंग | ब्याल | फणी |
| सर्वज्ञ | संपूर्णज्ञाता | सर्वज्ञानी | समूचा | जानकार। | |
| सलाह | राय | सम्मति | परामर्श | विचार | |
| सलिल | जल नीर | अम्बु | तोय | सलिल | पानी |
| सहसा | अकस्मात् | एकाएक | झटपट | अचानक। | |
| साँवला | नील | श्याम | श्यामल | काला | कृष्णवर्ण। |
| साँस | श्वसन | श्वास | निश्वास | दम। | |
| सांसारिक | लोकपरक | लौकिक | ऐहिक | संसारी | दुनियावी। |
| साग | पात | ||||
| साजिश | कुचक्र | षड्यंत्र | कूटप्रबंध | छल | दाँवघात। |
| साधु | भद्र | सज्जन | सभ्य | शिष्ट | कुलीन। |
| सामग्री | द्रव्य | सामान | चीज | वस्तु। | |
| साया | छाँह | छाया | परछाई। | ||
| सारणी | सूची | तालिका | सूची | ||
| सारांश | आशय | निष्कर्ष | तात्पर्य | अभिप्राय | भावार्थ |
| सिंहासन | गद्दी | राजासन | राजगद्दी | तख्त। | |
| सिकता | रेत | बालू | बालुका। | ||
| सिद्ध | निश्चित | निर्विवाद | प्रमाणित | सर्वमान्य | पुष्ट |
| सिफारिश करना | अनुरोध करना | अनुशंसा करना | संस्तुति करना। | ||
| सुकुमार | नाजुक | कोमल | नरम | मुलायम। | |
| सुगंध | सौरभ | महक | सुरभि | खुशबू। | |
| सुगंधि | सुरभि | सौरभ | महक | खुशबू। | |
| सुगम | सरल | सहज | आसान | सुबोध | सुलभ। |
| सुन्दरी | चंद्रमुखी | प्रियदर्शनी | मृगनयनी | मीनाक्षी | सुलोचना |
| सुबह | भोर | सवेरा | अरुणोदय | प्रभात | प्रातःकाल |
| सुरमा | अंजन | काजल | आँजन। | ||
| सुरीला | संगीतपूर्ण | मधुर | मीठा | रसीला। | |
| सुविधाजनक | आरामदेह | सुखप्रद | सुखदायक | सुखकारक | सुविधायुक्त। |
| सुस्त | अकर्मठ | आलसी | मंद | शिथिल | म्लान |
| सुस्ताना | आराम करना | विराम लेना | दम लेना | रुकना | ठहरना। |
| सुस्पष्ट | व्यक्त | प्रकट | साफ | सुबोध। | |
| सूखा | जलहीन | निर्जल | जलरहित | रूखा | शुष्क। |
| सूर्य | सूरज | रवि | दिनकर | प्रभाकर | आदित्य |
| सेना | कटक | ऊनी | दल | चमू | अनीक |
| सोना | कंचन | स्वर्ण | कनक | सुवर्ण | हाटक |
| स्वर्ग | देवलोक | सुरलोक | दिव्यधाम | ब्रह्मधाम | द्यौ |
| स्वार्थी | मतलबी | स्वार्थपरायण | खुदगरज। | ||
| स्वावलंबन | आत्माश्रय | आत्मनिर्भरता | स्वाश्रय | अपने पैरों पर खड़ा होना। | |
| स्वीकार | मंजूर करना | स्वीकरण | मान्य होना | मानना | कबूल करना। |
| हटना | विमुख होना | अलग होना | पृथक होना | विचलित होना। | |
| हठ | जिद | अड़ | जबरदस्ती | प्रतिज्ञा | संकल्प |
| हताश | निराश | निरोशोन्मत्त | आशाहीन। | ||
| हत्या | हिंसा | वध | कत्ल | खून। | |
| हनुमान | पवनकुमार | पवनसुत | महावीर | रामदूत | मारुततनय |
| हमदर्द | दर्दमंद | सहानुभूतिशील | हितचिंतक। | ||
| हमेशा | सदा | निरन्तर | सर्वदा | बराबर | लगातार। |
| हरिण | सारंग | मृग | ऋश्य | हिरण। | |
| हर्ष | आनंद | सुख | प्रसन्नता | उल्लास | मोद |
| हर्षित | प्रसन्न | प्रफुल्ल | उल्लासमय | प्रसन्नचित्त। | |
| हलचल | उपद्रव | आंदोलन | सनसनी | हंगामा | खलबली |
| हाथ | कर | हस्त | पाणि। | ||
| हाथी | हस्ती | नाग | राज | कुंजर | कूम्भा |
| हासिल | लब्ध | प्राप्त | उपलब्ध। | ||
| हिचकना | झिझकना | संकोच करना | ठिठकना | हिचकिचाना। | |
| हिजड़ा | नामर्द। | नपुंसक | |||
| हिस्सा | अंश | भाग | खंड | टुकड़ा। | |
| हिस्सेदार | साझीदार | भागीदार | पट्टीदार। | ||
| हीन | रिक्त | रहित खाली | शून्य। | ||
| हृदय | वक्ष | छाती | वक्षस्थल | हिय | उर। |
| होंठ | ओष्ठ | अक्षर | ओंठ। |








[…] Prayayvachi Shand | Samanarthi Shabd […]